« Майя »

Том 1: « Форс-минор »

Глава 16

…Вецер збівае з ног. Далей ісці немагчыма. Няма ні сіл, ні часу. Ужо шэсць гадзін мы рухаемся па гладкім, нацечнаму ільду, за які зуб'і кошак чапляюць ледзь-ледзь. Кожны крок - гэта акцэнтаваны ўдар кошкай у лёд. Такая хада мардуе, ногі дрыжаць ад напругі, стомленасць шэпча на вуха "не трэба ўжо так імкнуцца, ты выб'ешся з сіл", страх дыктуе: "любы няслушны крок - і смерць, забівай кошкі мацней". Учапіла, трымае? Ок, пераношу вагу цела на гэтую нагу, наступны крок. Пасля некалькіх гадзін працы на ледніку з правешваннем вяровак і ўкручваннем ледасекаў мы ўсе мокрыя наскрозь, бо сонца топіць лёд, вада роўнай плёнкай пакрывае ўвесь ляднік, і калі ты без сіл ляжыш на лёдзе, страхуючы наперадзе ідучага, то прамакаешся вадой, і спачатку гэта нават прыемна ў такую спякоту, а цяпер пад ураганным ветрам уся адзежа ператварылася ў ледзяны панцыр, мы рухаемся з апошніх сіл. Пазаўчора міма нас уніз ледзь не бягом прабегла група з 7 чалавек - у трох з іх не было твараў - адмарозілі. Не ведаю, як яны будуць жыць далей, калі выжывуць. Чаму я не абвясціла страйк і не запатрабавала вяртання? Бо было ясна, што наверсе ўраган, пабаялася пагардлівай усмешкі Алега? Зараз позна думаць, зараз трэба выжываць. Андрэй як танк прэ наперад -усё спадзяецца знайсці хоць нейкі камень, хоць нейкую расколіну, у якую можна ўціснуцца, забіцца, выратавацца ад гэтага забойнага ветра, які вынімае самую душу. Чарговая цэль апынулася ілжывай - расколіна, якую ён заўважыў, апынулася вельмі вузкай, ды яшчэ і адчыненай - спрабуючы знайсці ў ёй зацішнае мястэчка, куды мы маглі б забурыцца, закрыцца ад урагану, ён ледзь не праваліўся ў яе зусім, вось тады зусім было б весела… Здаецца, нават ён блізкі да адчаю, хоць і дбайна хавае гэта - паніка ў горах - дакладная смерць. Рабіць няма чаго - трэба ставіць палатку прама тут, больш ісці няма куды, сонца ўжо садзіцца, і калі мы да цемры не заляжам у палатку - гэта смерць, тут ужо не да камфорту. Алег такі замучаны, што, здаецца, наогул не разумее, што робіць - проста яго рукі і ногі робяць прывычную працу без яго самога. Акліматызацыя на розных вышынях працякае ў кожнага па-свойму, і, здаецца, у яго цяпер як раз востры прыступ горнай хваробы. Вырашаем - устаем прама тут - прама пасярод велізарнага ледзянога поля, крутасцю градусаў у 30. Падзенне па такім схіле - усё роўна што вольны палёт. Можа яно і лепш? Адпачну… З жахам адганяю гэтыя думкі, але як жа хочацца зачыніць вочы і забыцца… Трэба ўцягнуцца ў канвеер - у рабят усе рухі адпрацаваныя, я паўтараю за імі. Укручваем ледабуры - гэтыя для самастрахоўкі. Лепш два. У пуховых рукавіцах нічога не атрымліваецца, дзе мае пальчаткі - не ведаю, прыйдзецца голымі рукамі… адмярзаюць, нічога, засуну ў пухоўку, падыхаю, адагрэю. Ледабур на дзве траціны ўвайшоў у лёд. Хопіць. Не, мала. Ды хопіць… так хочацца хутчэй усё зрабіць… Не, усё ж нельга паддавацца, закручваць трэба моцна. Гатова - па самую шапачку. Заляпляю зверху снегам, каб раніцай сонца не распаліла ледабур, падпаліўшы вакол яго лёд. Яшчэ па аднаму ледабуру на кожнага - гэтыя для падвешвання заплечнікаў. Нарэшце скідаю заплечнік… эх… рэпшнур занадта доўгі, заплечнік зараз боўтаецца каля метра ніжэй за мяне, як яго даставаць… добра, потым… зараз трэба высякаць ступенькі ў лёдзе. Рублю. Мала, трэба глыбей. Пот залівае вочы, а цела пакрытае ледзяной скарынкай. Як я наогул магу нешта рабіць? Страх смерці? Па-мойму, яго ўжо няма, мне ўжо ўсё роўна, але гучныя каманды Андрэя я выконваю. Алег таксама працуе моўчкі, люта. Дапамагае высячы ступеньку. Зараз можна стаяць, напалову выпрастаўшыся, гледзячы ў гэтую бясконцасць, якая ўзнімаецца ўверх паўсюль вакол. Вецер праймае ўсё - пухоўку, вятроўку зверху, пуховую камізэльку пад пухоўкай, палартэк пад пуховай камізэлькай - гэта здаецца немагчымым, але для гэтага жахлівага ветра папросту няма перашкод. На яго нават можна легчы і паляжаць, што я і раблю - узрушаючае адчуванне - я ляжу на вятры! Калі б не самастрахоўка, мяне б проста садзьмула з гары, калі я зняла заплечнік. Зараз распакаванне заплечніка - будзем ставіць палатку. Адшпільваю клапан - зверху прымус, дастаю, перадаю ў рукі Алегу - "прыняў?" - "прыняў", адпускаю рукі, выцягваю тэнт - "прыняў?" - "прыняў". Кожная рэч перадаецца з рук у рукі, любая памылка - і ўсё панясе да чарцей, а гэта - смерць. Яшчэ ледзь-ледзь, і сонца сядзе.

Кожны раз, калі ўзнікае жаданне ўсё кінуць і паслаць да чорта, узнікае разуменне, што я не дома, што я не займаюся чымсьці такім, што можна адкласці ці даручыць іншаму, няма ніякай магчымасці адысці ад адказнасці за свае дзеянні, так што адчай, які ўзнікае штораз, прыйдзецца пераадольваць. Алег спрабуе ўжо ў пяты або ў шосты раз расцягнуць палатку на каркасе, можа цяпер… не, зноў вецер выварочвае ўсё навыварат. Андрэй робіць тое ж самае з іншага канца, таксама беспаспяхова. Ужо гадзіну мы спрабуем паставіць палатку, кешкаючыся на паўвертыкальнай лёдавай сцяне. Сонца канчаткова села, а ў нас яшчэ нічога не гатова… без сонца імгненна накрыў жудасны холад, бо мы акрамя ўсяго яшчэ і мокрыя наскрозь! Прымаем рашэнне - палатку не ставіць, гэта немагчыма, яе паруснасць такая, што нас зараз, здаецца, усіх траіх сарве з нашых страховак. Як толькі не рвецца палатка? Дзіўна. Замацоўваем куты палаткі ледабурамі і проста кідаем яе на лёд - залезем унутр як у вялікі чахол. Закручваем яшчэ некалькі ледабураў перад уваходам у палатку, чапляем да іх самастрахоўку - зараз можна спаўзці ўнутр і павіснуць на сваёй абвязцы. Абвязка задушвае, трэба б пад ногі падвесіць заплечнікі, каб упірацца ў іх нагамі, але на гэта няма сіл. У Андрэя і Алега яны, аказваецца, яшчэ ёсць! А я ўжо нічога не магу - завісла ў паўтрызненні, рабяты нешта бесперапынна робяць, але мне ўжо ўсё роўна. Намацваю пад нагамі апору - ага, заплечнік падвешаны пад ногі, можна ў яго ўперціся і ўжо не так задушвае абвязка. Усё роўна здохнем. Развесці прымус немагчыма, а як жа піць? Абязводжванне - дакладная смерць. Мы не зможам пражыць гэтую ноч без вады - мы здохнем ад смагі, я хачу піць, я нічога больш не хачу - толькі піць, інакш я ўстану і скокну ўніз, я больш не магу… вада… колькі вады, цэлае возера, я нагінаюся, плюскаюся - якое шчасце - колькі вады! Гэта трызненне, трызненне… я ўздрыгваю, ачуўшыся ад забыцця, рабяты нешта робяць, здаецца, хтосьці вылез наверх, набраў снегу ў расколіне і прыцягнуў унутр, ужо поўная цемрадзь, усё навобмацак, батарэйкі ў ліхтарыках на такім марозе садзяцца маментальна, свяціць можна толькі ліхтарыкам, які працуе ад убудаванай дынама-машыны ў выглядзе ручнога эспандэра. Грэем снег у кубках на сваіх жыватах, паступова набіраецца вада глыток за глытком. Мінула яшчэ гадзіна… ці дзве?... атрымалася трохі здаволіць смагу. Зацягваем уваход у палатку, але адтуліна ўсё роўна велізарная - дыяметрам сантыметраў 20-30 - у гэтую адтуліну праходзяць вяроўкі, на якіх кожны з нас вісіць. Вецер з апантанай сілай урываецца ўнутр, сцягваем вяроўкі карабінам, не… адтуліна ўсё роўна занадта вялікая, і ў яе заносіць снег - драбнюткія крупінкі снега, але як іх шмат… пратрымацца да раніцы… Праз дзве гадзіны ўся палатка ўсярэдзіне забітая снегам - цалкам! Ляжым, захутаныя гурбай. Найбліжэйшыя пласты снега таяць ад цеплыні цела і ператвараюцца ў лёд. Ледзяная дамавіна… Расштурхваем гурбу ў бакі, яна ўшчыльняецца, а снег зноў наносіць і наносіць, і ў выніку мы замураваныя - не ссунуцца нікуды, нават амаль не паварушыцца - добра толькі, што стала цёпла - снег абараніў ад марозу. Часу няма - ёсць толькі бесперапыннае трызненне, яно вечнае, як вечныя гэтыя горы, я не ведаю - дзе рэальнасць, я не ведаю - дзе я.

Раніца… гэта першая раніца ці другая? І ці раніца гэта? Па часу ўжо раніца, але амаль усё гэтак жа цёмна - ураган не слабее, і нават узмацняецца. Я не разумею, як і калі Андрэй і Алег змаглі выкараскацца з палаткі, разбіць ледзяныя сцены, вызваліць заплечнікі і дастаць змёрзлыя ў камень каўбасу і сыр, але тым не меньш у роце зараз ёсць ежа і я яе павольна рассысаю, смаку няма, нічога няма, увага засяроджаная на тым, каб не выпусціць чарговую кружку снега, якую я зноў растопліваю сваёй цеплынёй. Сапраўды, раніца ўжо была, цяпер ужо дзень, ці вечар? Зараз трэба дажыць да наступнай раніцы - у нас ёсць шанц… Печыва - у мяне ў роце печыва, і я яго грызу - як у гэтай цемры і гурбе ім атрымалася дастаць з заплечніка пад нагамі печыва? Што за смак… чорт з ім, не да смаку, але як агідна… што такое? Божа мой, гэта ж бензін! Яны спрабавалі дастаць бутэльку з бензінам і развесці прымус, і бензін праліўся на печыва, мы гэта з'елі? Так, яны таксама занадта позна гэта зразумелі - як ванітуе… мяне зараз вырве… давайце заямо чым-небудзь… як важна здолець развесці прымус - тады будзе вада, тады мае вусны перастануць пахадзіць на распухлы чаравік, а кашаль перастане раздзіраць горла… раптам рэзкі прыступ болю ў сэрцы, яшчэ, яшчэ - гэта яшчэ што такое? Можа - ад атручвання бензінам? Цяпер вечар ці ноч? Раніца? Другая раніца. Нічога не змяняецца, усё па-ранейшаму. Я больш не хачу жыць, я хачу памерці. Дайце мне памерці. Цела высахла, вады няма нават на слёзы. Як добра ўнізе! Якая я была там шчаслівая! Колькі заўгодна вады, зялёная трава, хлеб, бульбачка, кефір, яечня… сэкс… я ж калісьці займалася сэксам, няўжо больш ніколі не буду!... ніколі больш ніхто мяне не абніме, не пакачаемся ў цёплай пасцелі, не зведаю запалу і пяшчоты… трэба ўсё кідаць і ісці ўніз! Мы яшчэ зможам, калі ўсё кінем і прама цяпер пачнем спускацца. Хоць якія, але дойдзем - без рук, без ног, без твараў, але застанемся жывыя, яшчэ можна паспрабаваць! Я устаю, вылажу з палаткі, іду ўніз - як лёгка ідзецца, я змагу дайсці. А… гэта трызненне, трызненне… усплёскі яснай свядомасці ўсё радзейшыя, усё карацейшыя, цяпер я амаль увесь час праводжу ў тызненні, але яно выдатнае, мяне дакранаюцца дзіўна тонкія перажыванні - радасці, якая звініць, блажэнства, шчасця, захаплення жыццём. Колькі мы тут? Тры дня? Тры дня!!… хутка наступіць трэцяя раніца, і калі нічога не зменіцца, мы памрэм. Няма эмоцый, няма думак - крыштальнае блажэнства кажа звонкім абыякавым голасам - сёння ты памрэш, хутка ты вызвалішся ад усіх пакут.

Раніца… сонечная, ясная, ветру няма, мы вылазім, хапаем ротам сонца, ставім прымус, курыны булён… гэта шчасце, гэта сам бог - курыны булён. Я трое сутак не хадзіла ў туалет, зараз цела зноў ажывае, няма сіл адысці ў бок, я саджуся прама тут, пісяю з асалодай, якую не перадаць. Мы збіраем заплечнікі, мы поўныя сіл, трэба спускацца, мы ледзь жывыя, зараз толькі ўніз, да тых зялёных лугоў і крыштальных рачулак, ляжаць, загараць, тарашчыцца ў неба, есці, піць. Я хачу супу з крапівы, хачу вараныя яйкі, хачу духмяную смажаную бульбачку… Алег ідзе ўніз першым у звязцы, я пасярэдзіне, апошні - Андрэй. Як цудоўна свеціць сонца. Крык. Хто крычыць? Дзе Алег??!! Кропка імкліва аддаляецца ўніз - лёгкі шоргат па лёдзе - і зноў цішыня… Вось так - ррраз, і за секунду гара злізала чалавека… я не разумею, як гэта можна… мы столькі перажылі, і… як жа так… падышоўшы бліжэй да завешанага заплечніка Алега, бачу дзірку ў лёдзе - усё ясна, ён паспяшаўся, не дакруціў ледабур, верхні кавалак лёду адшчапіўся тонкай лінзай, а пад ім - лёд друзлы, пузырысты, не ўтрымаў напалову ўкручаны ледабур. Ці бывае ў горах складаная смерць? Простая памылка, простая смерць, яго больш няма, я не магу гэта зразумець. Як скрозь сон вымаем усе яго рэчы з заплечніка, бярэм з сабой толькі тое, што нам будзе патрэбна на зваротным шляху, астатняе скідаем уніз. Няма слоў, няма думак, але рукі робяць сваю працу - нам трэба выжыць, трэба спусціцца, мінуць зону расколін, наперадзе яшчэ шмат барацьбы, а ў нас зараз няма права на памылку - калі адзін праваліцца ў расколіну, другі ў аднаму яго ўжо не выбавіць. Што там мільганула? Сшытак? Дзённік Алега! Я вазьму яго з сабой. Андрэй прыспешвае, мы спускаемся.

 

<< back

forward >>