« ՄԱՅԱ-3 »

« Ամուր գետեր մարմարե քամի »

Գլուխ 07

Հակառակ սպասումներին, Էնդիի հետ մի անկողնում գիշերելը միայն գիշերելով սահմանափակվեց: Երբ Անդրեյը պառկում էր, Էնդին հետաքրքրվեց նրա հաջողություններով, խրախուսեց նրան այն բանով, որ ճանապարհորոդությունը դեռ նոր է սկսվում ու նա դեռ ամեն ինչ կհասցնի և քնեց: Շոգ էր, և նրանք անգամ սավաններով չէին ծածկվել ու քնել էին մերկ: Օդափոխիչը, Էնդիի խորհրդով, նրանք չմիացրեցին, քանի որ հակառակ դեպքում Էնդին երաշխավորում էր, որ կարթնանան մրսածությամբ, ու բացի այդ, որքան շուտ Անդրեյին հաջողվեր ընտելանալ շոգ կլիմային, այնքան հեշտ նա կկարողանար ապրել: Պատուհանով սենյակ էր թափանցում փողոցի լույսը, ու երբ Էնդին հանգիստ քնած էր, Անդրեյին համակեց հետաքրքրությունը, ու նա զգուշորեն մոտացավ Էնդիին ու սկսեց ուսումնասիրել վերջինիս մարմինը: Մարմինը գեղեցիկ էր, համաչափ բոլոր հատվածներում, մկանուտ ու միևնույն ժամանակ օժտված նուրբ, սահուն գծերով: Նրա մարմինը չուներ այն այլանդակ մկանուտ բլրածածկը ու անկյունավորվածությունը, ինչը հատուկ է թափահարներին: «Կարծես վագրի մարմին լինի». այս համեմատությունը միագամից ծագեց Անդրեյի մտքում: Ձեռքերի դաստակների ու ոտքերի ներբանների կառուցվածքը նույնպես շատ գեղեցիկ էր, համարյա կանացի: Ու երբ Անդրեյի ուշադրությունը անխուսափելիորեն կենտրոնացավ Էնդիի առնանդամին, ապա այստեղ նա ևս հիանալու պատճառ ունեցավ: Առնանդամը միջին չափսի էր, ծայրահեղ հանգիստ վիճակում, չհատված, ձվաբջիջները հավաքված էին կլոր գնդիկի մեջ: Անդրեյը մի քանի րոպե հապաղեց, բայց հետաքրքրությունը գերակշռեց, ու նա ձեռքը մեկնելով, զգուշորեն մերկացրեց գլխիկը: Էնդիի շնչառությունն անգամ չփոխվեց, ու չէր էլ կարող փոխվել, քանի որ հպումները չափազանց նուրբ էին, որպեզի արթնացնեին քնածին: Գլխիկը պարզվեց գեղեցիկ, անգամ շատ գեղեցիկ: Գլխիկի փոսիկը ուներ մի փոքրիկ ուռուցիկություն, որը գլխիկին, այսպես ասած, դեռահասության, կայտառության տեսք էր հաղորդում: Անդրեյն արդեն գիտեր, որ ավելի ու ավելի առաջ կգնա իր հետաքրքրությունը բավարարելու համար, քանի դեռ Էնդին քնած էր: Ամբողջ մարմնով հենվելով մի ծունկի վրա, նա զգուշորեն մոտեցավ գլխիկին ու շուրթերով որսաց այն: Տագնապի այեցայտքը համակեց նրան, երբ նա պատկերացրեց, որ Էնդին կարող է հանկարծակի արթնանալ, սակայն նա ոչ մի կերպ վերջինիս կողմից ագրեսիվության դրսևորում չէր կարողանում պատկերացնել: Հիշելով նրա դեմքը, Անդրեյին թվում էր, թե այդ դեմքին ուղղակի ոչ մի կերպ չի կարող ագրեսիվություն հայտնվել, այդ պատճառով էլ նա անհետացրեց վախի զգացողությունն ու շարունակեց շուրթերով նրբորեն շոյել նրա գլխիկը: Գլխիկը նուրբ էր, ու միևնույն ժամանակ ձիգ: Նա սկսեց լիզել լեզվի ծայրով գլխիկի հիմքը, լեզվով անցնել առնանդամի հիմքից մինչը գլխիկ: Եվ ամեն դեպքում նա չհամարձակվեց շարունակել այս էքսպերիմենտը, հետ քաշվեց, նորից պառկեց ու միանգամից քուն մտավ:

 

Թայլանդով ճանապարհորդությունը երկարատև չէր: Անդրեյը Էնդիի հետ միասին մեկնեց Չիանգ-Մայ ու հենց այնտեղ էլ ստացավ իր, լեդիբոյերի հետ, սեքսի առաջին փորձը, ովքեր, բանգկոկյան լեդիբոյերի հետ համեմատած շատ ամաչկոտ ու նուրբ պարզվեցին: Առաջին երեք օրը նա ուղղակի չէր կարողանում կանգ առնել ու օրական չորսական լեդիբոյի ու աղջկա հետ սեքսով էր զբաղվում, այնպես որ երրորդ օրվա վերջում նա հասկացավ, որ գերզբաղվել է սեքսով ու թունավորվել է: Նրա վիճակը զզվելի էր, ամեն ինչից սրտխառնոց էր զգում ու ցանկություն առաջացավ պառկել ու մի քանի օրով մեռնել, մինչը այդ զզվելի վիճակը կանցներ:

Էնդին ժպիտով հետևում էր Անդրեյի արկածներին ու ինչպես միշտ օգտակար խորհուրդներ էր տալիս նրան, որոնք Էնդիի մոտ կարծես անսպառ էին: Ի զարմանս Անդրեյի, պարզվեց, որ Էնդին հիանալի հասկանում է ֆիզիկայից, ու հիմա, երբ սեքսի մասին մտքերն անգամ սրտխառնոցի նոպա էին առաջացնում, ինչ-որ սեքսից այնքան հեռավոր մի բան, ինչպիսին ֆիզիկան էր, միագմայն տեղին էր: Էնդին նաև շատ ավելի լավ էր շախմատ խաղում, քան Անդրեյը, անգամ կարելի է ասել անսահման լավ: Բացատրությունները, որոնք Էնդին տալիս էր խաղի ընթացքում, անչափ հետաքրքիր էին, որոնք իրականում սովորեցնում էին զգալ խաղը, հասկանալ դրա ռազմավարությունը, հիշել, պաշտպանվել ու հարձակվել, թվային առավելություն ստեղծելով հաշվի մեջ: Հայտնի չէ, թե որքանով բարձրացավ Անդրեյի վարպետությունը մի քանի օրվա այդպիսի խաղերից հետո, բայց հաճույքի զգացողությունն այդպիսի խաղերից հաստատ բարձրացավ: Անդրեյը հաճույքով հայտնաբերեց, որ խաղում է, ինչպես հոգեկան հիվանդը. նետվում է զինվորների վրա, որոնք նրան խոչնդոտում են, հույսը դնելով հաջողակության վրա, չունի խաղի որոշակի պլան, հաշվի չի առնում հակառակորդի հոգեբանությունը: Մի անգամ Էնդին ասաց Անդրեյին, որ շախմատ խաղալը դա նույնն է, ինչ զուգընկերոջ հետ սեքսով զբաղվելը, ու դա իրականում այդպես էր. նրա խաղը մինչև տարօրինակություն հիշեցնում էր էրոտիկ խաղեր. միմյանց հետ նույնպիսի հպումներ ու միմյանցով նույնպիսի հրապուրվածություն, նույնպիսի կատակներ, որոնց հետևում էր արագընթաց թռիչքը, Անդրեյի խաղաքարերը բոլոր կողմերից շրջափակվում էին, նրա դիմադրությունն աստիճանաբար թուլանում էր ու նրա թագավորը ստիպված էր լինում տրվել: Իսկապես էրոտիկա է:

Չիանգ-Մայի կենդանաբանական այգին անչափ հետաքրքիր էր: Որպեսզի այն ամբողջությամբ անցել, անհրաժեշտ է նվազագույնը մեկ օր: Բազմաթիվ կենդանիներ զվարճանում են անմիջապես ոտքերիդ տակ, կարելի է խաղալ հենց կենդանի առյուծի հետ. ամեն ինչ հիանալի էր, բայց անիմաստության ընդհանուր զգացողությունը սկսում էր Անդրեյին ճնշել: Նա զարմանքով պարզեց, որ տավորություններն իրենք իրենցով չեն կարող երկարաժամկետ փոխարինել կյանքի գորշությանը, եթե այն կա: Մի որոշակի հիասթափությամբ նա հասկացավ, որ շուտով տպավորությունները, անկախ նրանից թե ինչպիսին են դրանք, կձանձրացնեն, կդառնան առօրեականություն: Սկսեցին առաջանալ միայնության նոպաներ, որոնք դեռևս հանգստացվում էին Էնդիի հետ հետաքրքիր շփման հնարավորությամբ, բայց, երբ Անդրեյը պատկերացնում էր, որ նորից մենակ է մնալու, նրան անխուսափելիորեն համակում էր ձանձրույթը: Ու դա սարսափելի էր, դա սպանում էր ճանապարհորդության բոլոր հնարավոր կանխավայելումները:

Բայց պարզվեց, որ այս վարակից նույնպես Էնդին դեղատոմս ուներ: Առաջին հերթին նա Անդրեյին արգելեց օրգազմներ զգալ: Նա Անդրեյին սովորեցրեց մարմնավաճառներից պահանջել, որպեսզի վերջիններս անհապաղ կանգ առնեն «դադարիր» բառը լսելիս, ու ոչ միայն պահանջել, այլ նաև փորձել ու ստիպել նրանց կատարել իր պահանջները, ինչն այնքան էլ հեշտ չէր, քանի որ հաճախորդի օրգազմը մարմնավաճառի համար նշանակում էր պայմանագրի ավարտ, ինչին էլ վերջիններս ձգտում էին որքան հնարավոր է արագ հասնել:

Բացի այդ նա Անդրեյին սովորեցրեց սովորել, ու դա անել մի տարօրինակ, անսովոր մոտեցմամբ, որն անկյան գագաթում դնում էր միայն ու բացառապես հաճույքի զգացողությունը: Էնդին այդ մոտեցմանն անվանում էր «գիտելիքների ֆրագմենտների կուտակում»:

- Դու պետք է բացես ցանկացած գիրք ցանկացած գիտության վերաբերյալ, կարևոր չէ, այն քեզ դուր է գալիս, թե ոչ, կարևոր չէ, դու այն կբացես վերջի մասից, սկզբից, թե մեջտեղից, կարևոր չէ, դա կլինի բարդ գիրք, որը դու գիտակցաբար հիմա չես կարող կարդալ, թե կլինի պարզ գիրք: Բաց արա ու սկսիր թերթել: Էնդին Անդրեյին տվեց իր լափթոփը, որում բացված էր մի ինչ-որ սարսափելի բարդ գիրք գենետիկայի վերաբերյալ:

Անդրեյը վերցրեց լափթոփը:

- Թերթիր ու գտիր պարբերություն կամ արտահայտություն, որը քեզ հասկանալի կլինի: Կլինի հասկանալի ու կհետաքրքրի: Կլինի հասկանալի ու ԿՀԵՏԱՔՐՔՐԻ, այլ ոչ թե ուղղակի հասկանալի, պա՞րզ է:

- Երկու րոպե թերթելուց հետո Անդրեյն արդեն հուսահատվել էր ինչ-որ հետաքրքիր բան գտնել, ու հանկարծակի հանդիպեց մի պարագրաֆի, որը շարադարված էր պարզ լեզվով ու միաժամանակ արտացոլում էր հետաքրքիր փաստ: Էնդին նայեց այդ պարագրաֆը ու, ի նշան համաձայնության, գլխով արեց:

- Հիանալի է, դա հենց այն է, ինչ անհրաժետ է: Հիմա գիտելիքի այս ֆրագմենտը արտատպիր քո համակարգչի մեջ: Այնտեղ ստեղծիր  «գենետիկա» անունով ֆայլ ու դրա մեջ արտատպիր գենետիկայի վերաբերյալ քո գիտելիքների այս առաջին ֆրագմենտը: Բայց արտատպիր ոչ ուղղակի բառ առ բառ արտատպելով, այլ արտատպիր այնպես, որպեսզի արտահայտությունները պարզ ու հասկանալի տեսք ունենան, դեն նետիր ավելորդ ամեն ինչը ու թող միայն մեկ, գիտելիքի կարճ ֆրագմենտ: Շատ երկար մի գրիր, թող սա լինի կարճ պարբերություն:

Տաս րոպե անց երեք պարբերության չափով երկու էջ տեքստ հավաքվեց:

«Եթե վերցնել «ացետաբուլյարիա» անվամբ երկու բույս, որոնք ունեն տարբեր ձևի գլխարկներ, ու դրանցից մեկի մեջ պատվաստել մյուսի միջուկը, ապա այդ բույսի մեջ կսկսի զարգանալ ոչ թե նրան հատուկ գխարկի ձև, այլ այն գլխարկի ձևը, որը հատուկ է այն բույսին, որից վերցվել է միջուկը:

Բացի այդ, եթե ացետաբուլյարիա զարգացման վաղ շրջանում, դեռևս միչև գլխարկի զարգացում, հեռացնել դրա միջուկը, ապա մի քանի շաբաթ անց այնուամենայնիվ կձևավորվի սովորական ձևի գլխարկ, չնայած որ օրգանիզմը վերջիվերջո մահանում է:

Դա նշանակում է, որ, առաջին հերթին, միջուկը պարունակում է ինֆորմացիա, որը որոշում է ձևավորվելիք գլխարկի տիպը, այսինքն պարունակում է գենետիկական ինֆորմացիա, որն ապահովում է այն սպիտակուցների սինթեզը, որոնք պատասխանատու են համապատասխան ձևի գլխարկի ձևավորման համար: Երկրորդ հերթին, այդ ինֆորմացիան միջուկից ցիտոպլազմա է թափանցում դեռևս գլխարկի ձևավորումից շատ ավելի շուտ ու չի օգտագործվում մի քանի շաբաթների ընթացքում: Այսպիսով, բացահայտվեց, որ ցիտոպլազման զգալի դեր է կատարում գենետիկական ինֆորմացիայի այն տեղում ընդունման  գործընթացի կարգավորման մեջ, որտեղ այդ ինֆորմացիան օգտագործվում է:»

- Ֆրագմենտը մի փոքր երկար ստացվեց, բայց թույլատրելի է, - մեկնաբանեց Էնդին: - Ինֆորմացիան իսկապես հետաքրքիր է, քանի որ ցիտոպլազման բոլորի կողմից ճանաչված է, որպես մի ինչ-որ պասիվ բան, որպես մի ինչ-որ ապուր, որում լողում է բջջի պարունակությունը, բայց պարզվում է, որ դա այդպես չէ: Հիմա դու ունես գենետիկայի վերաբերյալ մեկ, բայց կոնկրետ, հասկանալի գիտելիքի կտոր:

Նա կրկնեց այս արտահայտությունը երեք անգամ, կարծես ցանկանալով, որ այն տպվի Անդրեյի գլխի մեջ:

- Իսկ հիմա ասա, թե դու ստացածդ գիտելիքից հաճույք ստանո՞ւմ ես: Մեկից տաս սանդղականի համակարգով դու ինչքա՞ն կգնահատես այս հաճույքի ինտենսիվությունը:

- Հավանաբար երեք:

- Իսկ դեռ մի քիչ առաջ քո հետաքրքրվածությունը գենետիկայի հանդեպ զրոյի էր հավասար: Իսկ հիմա այն հավասար է երեքի: Քո կյանքը փոխվեց, դու հասկացա՞ր այդ: Հենց հիմա մենք փոխեցինք քո կյանքը:

Անդրեյը հավանաբար ուներ փոքր ինչ թերահավատ դեմքի արտահայտություն, բայց Էնդին շարունակում էր:

- Քո կյանքը հենց նոր փոխվեց: Հետաքրքրվածությունդ հավասար էր զրոյի, իսկ հիմա, հենց հիմա դու զգում ես երեքի հավասար հետաքրքվածություն: Իսկ վաղը, երբ դու հիշես քո գիտելիքի այս ֆրագմենտը, դու նորից երեքի հավասար հաճույք կզգաս: Մինչև հիմա դու այսպսի հնարավորություն չունեյիր, իսկ հիմա ունես: Այժմ կատարենք հաջորդ քայլը:

Նա բացեց հաջորդ ֆայլը: Դա գիրք էր նեղուցների, օվկիանոսների, գետերի մասին: Աշխարհագրությունը երբեք չէր հետաքրքրել Անդրեյին, բայց նա սկսեց թերթել գիրքը, մինչև հանդիպեց մի բավականին հետաքրքիր փաստի: Երկու րոպե անց «Աշխարհագրություն» ֆայլում հայտնվեց առաջին ֆրագմենտը: Համատեղ մշակումից հետո, այն հետևյալ տեսքը ստացավ.

«Լա-Մանշ նեղուցի հատակը ուսումնասիրելիս բրիտանական Բորսեշտիր կոմսության ափերի մոտ հայտնաբերվել է մի հնագույն գետի գետահուն: Այդ գետն այնտեղ հոսել է այն ժամանակներում, երբ Բրիտանական կղզիները դեռևս բաժանված չէին Եվրոպա մայրցամաքից նեղուցով: Գետը նեղուցի ջրերի տակ կորչել է մոտավորապես 12 հազար տարի առաջ, վերջին սառցե դարաշրջանի ընթացքում: Ներկայումս գետահունը գտնվում է 40 մետր խորության վրա, դրա լայնությունը տատանվում է 80-ից մինչև 150 մետրի սահմանում: Գետի խորությունը մոտավորապես 10 մետր էր, ներկայումս գետահունը լցված է նստվածքային շերտով:»

- Հետաքրքի՞ր է:

- Այո, գնահատականը… գնահատականը` հինգ: Պարզվում է, որ Անգլիան տասներկու հազար տարի առաջ դեռևս բաժանված չի եղել մայրցամաքից, ես չգիտեյի այդ մասին, ու դրա և մայրցամաքի միջև հոսել է լայն գետ, որի գետահունն էլ հենց գտել են:

- Հիմա դու աշխարհագրության վերաբերյալ գիտելիքի մի կոնկրետ ֆրագմենտ ունես: Հիմա դու հաճույք ստացար ու կստանաս այն նաև վաղը, երբ հիշես կամ ուղղակի թերթես ֆայլը, հաճույք կստանաս նաև երկու օր անց, նաև մեկ տարի անց: Հենց հիմա մենք փոխեցինք քո կյանքը, - որպես երդում նորից արտասանեց Էնդին ու դա կրկնեց ևս մեկ անգամ, երբ նորից տեսավ Անդրեյի դեմքի թերահավատ արտահայտությունը:

- Ինչ-որ բան այն չէ՞, - հետաքրքրվեց Էնդին:

- Դե… , - Անդրեյը սկսեց տատանվել, - դու ասում ես «մենք փոխեցինք քո կյանքը», բայց մի՞թե մենք այն փոխել ենք:

- Բնականաբար: Մեկ ժամ առաջ դու տանջվում էիր ձանձրույթից, իսկ հիմա դու կարող ես երեքի հավասար հաճույք զգալ գենետիկայից ու հինգի հավասար` աշխարհագրությունից:

- Դա այդպես է, բայց… բայց ի՞նչ է դա փոխում:

- Դա փոխում է ամեն ինչ: - Էնդին նրան էր նայում մեղմ հայացքով, որի մեջ, սակայն, կար կարծրություն ու իր մեջ վստահություն, երբ  մասամբ հիպնոսացնում էր Անդրեյին, գրավում նրան: - Դա փոխում է ամեն ինչ, - կրկնեց Էնդին: - Ուղղակի դու թունավորված ես բթությամբ, դու այն մարդկանցից ես, ովքեր գնահատում են միայն հսկայական փոփոխությունները:

- Բայց ինչ կփոխվի իմ կյանքում իրականում…

- Երկու ֆրագմենտներց` ոչինչ, - ընդհատեց նրան Էնդին: - Բայց հենց նոր դու իմացար մի մեթոդի մասին, որի օգնությամբ ձանձրույթի փոխարեն կարելի է հետաքրքրություն ապրել: Ի՞նչն է քեզ խանգարում կրկնել այս փորձը օրական հինգ, տաս անգամ: Այդպիսով դու մահվան ճիրաններից կփրկես քո կյանքի հինգ կամ տաս րոպեներ: Դու այդ րոպեները կապրես ոչ թոշնած, ոչ սպանելով դրանք, այլ կենդանացնելով, հետաքրքրություն ապրելով: Այդ հետաքրքրությունը կսկսի աճել ու ամրապնդվել զուգահեռ այն բանին, թե ինչպես դու ֆրագմենտ ֆրագմենտի հետևից կկատարես, կկրկնես դրանք:

- Այսինքն վաղը ես ևս մի քանի ֆրագմենտներ դուրս կգրեմ…

- Բոլորովին պարտադիր չէ: Դա պարտավորվածության մի վերածիր: Վաղը հարցրու քեզ, թե ուզո՞ւմ ես արդյոք դուրս գրել ինչ-որ ֆրագմենտ: Ու եթե «այո», այդ դեպքում… բոլորովին պարտադիր չէ դուրս գրել:

- Իսկ ինչո՞ւ:

- Որովհետև, երբ դու ցանկանաս ևս մի ֆրագմենտ իմանալ, դու ուրախալի ցանկություն կապրես, այսինքն ցանկություն, որն ուղեկցվում է կանխավայելմամբ, ու այդ պահին դու կապրես, ոչ թե կձանձրանաս: Դու պայծառ ընկալումներ` կանխավայելում,  կապրես ու այդպիսով կհարստացնես քո կյանքը, այն կդարձնես կենդանի ու հետաքրքիր: Քեզ համար այսպիսի կանոն հաստատիր. եթե կանխավայելումը ինտենսիվ է, այսինքն համաձայն քո երևակայական սանդղակի բարձր է հինգից, ապա իրականացրու այն: Եթե ցածր է հինգից, ապա մտածիր, թե ցանկանում ես արդյոք իրականացնել այն, կամ ցանկանում ես արդյոք ապրել հենց այդ կանխավայելումը:

- Այդպիսի տեմպով ես քիչ բան կսովորեմ:)

- Քի՞չ: Ավելի շատ բան կսովորես, քան պատկերացնում ես: Երբ դու վերցնես ինչ-որ դասագիրք ու սկսես սովորել այդ գիքից օրական մեծ քանակությամբ պարագրաֆներ, դու իհարկե արագ առաջ կշարժվես… դասագրքով: Իսկ մեկ ամիս անց դու կհայտնաբերես, որ քո մոտ սրտխառնոց է առաջանում այդ դասագրքից մասնավորապես ու ընդհանրապես ուսումից: Ավելին, քո կողմից սովորած ամենը կլուծվի, ինչպես թանաքի կաթիլը ջրիափոսի մեջ, կպարզվի, որ դու վատ ես հիշում սովորածդ ու էլ ավելի վատ հասկանում ես այն: Դու սովորածդ նյութը վայելելու ժամանակ չես ունեցել, դու սովորել ես ոչ այն, ինչը քեզ հետաքրքրել է, այլ մեկը մյուսի հետևից, սովորել ես այն, ինչ գրված է եղել գրքի մեջ: Եվ ի՞նչ է ստացվել: Որքա՞ն հեռուն դու կգնաս: Ընդհանրապես չես գնա: Ուղղակի ընդհանրապես չես գնա: Քննությունիցդ մեկ ամիս անց դու սովորածդ այնպես արմատապես կմոռանաս, ինչպես, եթե երբեք սովորած էլ չլինեիր: Բացի այդ նաև կձևավորվի զզվանք հետազոտությունների հանդեպ, իսկ ուրիշ ի՞նչ կերպ պիտի լիներ: Դու քրտինքը ճակատիդ չարչարվել ես, ու ի՞նչ արդյունքում:

- Ամեն ինչ հենց այդպես է, - համաձայնեց Անդրեյը, հիշելով իր ոչ այնքան մեծ, որքան տիպիկ համալսարանական փորձը:

- Իսկ ի՞նչ ենք մենք ստանում հիմա, երբ սովորում ենք այնպես, ինչպես ես եմ առաջարկում: Սկզբում դու մեկ ամսվա ընթացքում կսովորես տասնյակ ֆրագմենտներ: Հնարավոր է նաև ավելի քիչ: Բայց դրանք կլինեն հիմնական գիտելիքներ, որոնք հետաքրքիր կլիեն քեզ համար, ու քո, տվյալ գիտությունը հետազոտելու ցանկությունը կուժեղանա: Ինչ-որ պահի տեղի կունենա հետաքրքրվածության ինտենսիվության թռիչքաձև աճ մի ինչ-որ գիտության մեջ, ու այդ ժամանակ դու կնստես ու կհափշտակես մեծ քանակությամբ ինֆորմացիա: Սովորել կարելի է միայն այն ժամանակ, երբ կա հետաքրքրվածություն: Ու որքան էլ ցածր լինի այդ ժամանակ սովորելու արագությունը, ոչ մի ուրիշ մեթոդ չի կարող ընդհանրապես ոչ մի արագություն ապահովել: Լավագույն դեպքում, որն իրականում շատ վատ դեպք է, դու կդառնաս ինչ-որ լաբորատորիայի հավելուկ, ռոբոտի պես կսկսես զբաղվել ստանդարտ հաշվումներով ու, քեզ բացարձակ հիմար զգալով, կփորձես ինչ-որ բան գտնել: Դու քո համալսարանում հանդիպե՞լ ես գիտնականների:

- Հանդիպել եմ: Նրանք գալիս էին մեզ մոտ դասախոսություններ կարդալու…

- Նրանք տարված, ուրախալի մարդկանց տպավորություն են թողնո՞ւմ, ովքեր ամեն առավոտ արթնանում են ուրախալի մտքով այն մասին, որ բացվել է նոր օր:

- Այ քեզ բան, – ծիծաղեց Անդրեյը: – Մռայլ, գորշ մարդիկ:

- Ավելին, այդպիսի գորշությունը անգամ դարձել է լավ գիտնականի նախանշան: Ուրախ, տարված ու անհամբերությունից թռչկոտող գիտնական… այս պատկերն ավելի շուտ հատուկ է տասնյոթերորդ ու տասնութերորդ դարերին, երբ մարդիկ կարող էին տարիներով ու տասնամյակներով իրենց հաճույքի համար զարգացնել այս կամ այն թեման: Հիմա գիտնականները դարձել են ենթավարպետներ, գիտական հաստոցների հավելուկներ: Քեզ այս ամենն անհրաժե՞շտ է:

- Չէի ցանկան…

- Եթե քեզ գոյատևման համար անհրաժեշտ է դառնալ այդպիսի հավելուկ, օրինակ ֆիզիկայի համար, դե ինչ, դարձիր այն, եթե չես գտնում փող վաստակելու ավելի լավ միջոց, բայց չէ որ դու կարող ես մնացած ամեն ինչով ուսումնասիրել շրջապատող աշխարհը ու հաճույք ստանալ: Իսկ ավելի լավ է դարձիր մարմնավաճառ…

- Ինչո՞ւ: - Անդրեյը զարմացավ խոսակցութան այդպիսի շրջապտույտից:

- Իսկ ինչո՞ւ ոչ: Որքա՞ն դու պետք է աշխատես, վաճառելով քո ֆիզիկոսի ուղեղը: Արդյո՞ք դա քեզ բավարար է արժանապատիվ, հետաքրքիր, հարմարավետ կյանքի համար, որից հնարավոր է տպավորություններ ստանալ, որում դու կունենաս բավականաչափ ազատ ժամանակ: Դու ոչ փող կունենաս, ոչ էլ ազատ ժամանակ: Ու արժե՞ արդյոք հանուն այդ ոչ ուրախալի հեռանկարի վաճառել սեփական ուղեղը: Դու գոնե հասկանո՞ւմ ես, որ ինքդ էլ անառակությամբ ես զբաղվում: Ընդ որում վատագույն տեսակի անառակությամբ: Դու սովորում ես հինգ տարի, հասկանում ես. հինգ տարի: Ու ի՞նչ է նշանակում «սովորում ես»: Դու սպանում ես քեզ, սպանում ես կյանքի, գիտությունների, ուսման հանդեպ քո հետաքրքրությունը: Ու այդ ամենը հանուն այն բանի, որպեսզի հինգ տարի անց կանգնես «գիտական հաստոցի» մոտ ու հիմարությամբ զբաղվես դրա մոտ ամբողջ կյանքի ընթացքում աղքատիկ աշխատավարձի դիմաց: Դա հետաքրքի՞ր է:

Անդրեյը դեռևս պատասխան չուներ: Համալսարանական կրթությունը նա համարում էր կյանքի անխուսափելի շրջան, որն անհնար էր շրջանցել:

- Միևնույն ժամանակ վաճառել սեփական մարմինդ դու կարող ես հենց հիմա, ու դրա համար կստանաս արժանավայել վարձատրություն, ու ավելին, դրանից դու նաև հաճույք կստանաս:

- Բայց դա մի փոքր… տարօրինակ է…

- Իհարկե, բոլորը գնում են ռելսերով: Դու նույնպես կարող ես գնալ դրանցով: Ու կժամանես այնտեղ, ուր ժամանել են նաև մնացածը: Օրինակներ դու քո աչքի առաջ ունես: Քո հայրը բարձրագույն կրթություն ունի՞:

- Եվ հայրս, և մայրս…

- Եվ ի՞նչ, - ծիծաղելով հետաքրքրվեց Էնդին: - Նրանք նմանակման արժանի՞ օրինակներ են:

- Ոչ, - հառաչանքով ընդունեց Անդրեյը: - Ընդհանրապես, դա սարսափելի է: Բայց մարմնավաճառությունը…

- Մարմնավաճառությունը ծանրաբարո չէ, այն անգամ ամոթալի է, առավել ևս դեգեներատիվ հասարակությունների մեջ, որտեղ սեքսի հետ կապված ամեն ինչ համարվում է արգելված ու ամոթալի…

- Բայց, ինչպե՞ս օրինակ ես կարող եմ զբաղվել մարմնավաճառությամբ: Անլեգա՞լ:

- Իհարկե: Ես չեմ առաջարկում քեզ աշխատանքի անցնել հասարակաց տանը: Բայց դու կարող ես քեզ համար հաճախորդներ գտնել, ովքեր քեզ վատ չեն վարձատրի: Դու գեղեցիկ մարմին ունես,  գիտակցո՞ւմ ես այդ:

- Այո…

- Ոչ փոքրաթիվ տղամարդիկ ու կանայք քեզ կվճարեն: Դատելով այն բանից, թե ինչքան նուրբ ես դու ծծում, կարելի է ասել, որ դու զգացմունքային տղա ես ու հավանաբար հաճախորդներդ քեզ հետ կկապվեն:

- Նշանակում է… դու քնաչ չէի՞ր: - Հանկարծակի Անդրեյը զգաց, թե ինչպես է սկսում կարմրել:

- Քնած էի, բայց արթնացա, քանի որ ինձ հաճելի էր: Երկու գիշերվա ընթացքում դու կարող ես վաստակել այնքան, որքան կվաստակեիր, եթե լինեիր գիտական մեքենայի հավելուկ: Մի՞թե չարժե այդպես վարվել:

- Համաձայն եմ, այդպես հիանալի կլինի: Բայց եթե ինձ տհա՞՞ճ լինի:

- Իսկ ապրել այնպես, ինչպես ապրում են գիտական սևամորթերը տհաճ չէ՞: Դե իսկ բացի այդ դու կարող ես ընտրել նրանց, ովքեր քեզ համար համակրելի են, ովքեր քեզ գռգռում են:

- Բայց ես կարող եմ այդպես վարվել, քանի դեռ քսան տարեկան եմ, իսկ ի՞նչ կլինի հետո:

- Հետո՞: Կարող է լինել միևնույն բանը, եթե ցանկանաս: Քառասուն տարեկանում դու կարող ես ոչ պակաս պահանջարկ ունենալ, քան քսան տարեկանում: Ինձ, օրինակ, սեքս փողի դիմաց անընդհատ առաջարկում են: Ու բացի այդ, ինչի՞ համար մտածել, թե ինչ կլինի քառասուն տարեկանում, եթե հիմա քսան տարեկան ես: Մինչև երեսուն տարեկան տարիքդ դու բավականաչափ գումար կկուտակես, կբացես սեփական բիզնես… իհարկե, այս բոլորն ընդհանուր է, յուրաքանչյուր դեպք ունենում է իր առանձնահատկությունները, ես ուղղակի ցանկանում էի քեզ ցույց տալ, թե որքան պրիմիտիվ է կյանքի հանդեպ քո մոտեցումը: Դու, որպես օրինակ վերցնում ես կյանքի կողմից տանջված անհաջողակներին ու քո շուրջ տարբեր, «իսկ ինչ կլինի» վախերի տեսքով ցանկապատեր ես կառուցում, որոնց միջով չի կարող անցնել ոչ մի միտք, սկսում ես հետևել հարթեցված ճանապարհին, չմտածելով այն մասին, որ այդ ճանապարհը տանում է դեպի կատարյալ փակուղի: Պարտադիր չէ մարմնավաճառ լինել, դա ուղղակի առաջին բանն էր, ինչը եկավ իմ մտքին, բայց չէ որ աշխարհը հսկայական է, ու այնտեղ ապշելու աստիճան փոքր թիվ են կազմում խելացի, եռանդուն մարդիկ: Իսկ այդպիսի մարդիկ անհրաժեշտ են: Քսան տարեկանում դու կարող ես լինել կամակատար ինչ-որ հյուրանոցում, կրտսեր մենեջեր, ու ցուցադրելով առաջադիմություն, հնարագիտություն, մի քանի տարի անց դառնալ հյուրանոցի կառավարիչ: Եթե ես հյուրանոցի սեփականատերն եմ, մի՞թե ինձ կհետաքրքրի այն, թե քանի տարեկան ես ու ինչ կրթություն ունես դու, եթե դու ամեն ինչ միանգամից ընկալում ես, եթե դու ընդունակ ես բռունցքիդ մեջ պահել քեզ վստահված տնտեսությունն ու ինձ եկամուտ բերել: Ես սա ասում եմ ոչ անհիմն:

- Հետաքրքիր է:

- Այո, հետաքրքիր է: Անհրաժեշտ է ռիսկի դիմել, անհրաժեշտ է փորձել, անհրաժեշտ է ձգտել լավագույն կյանքի, ինչպիսին որ դու այն պատկերացնում ես, անհրաժեշտ է շփվել մարդկանց հետ, ծանոթանալ նրանց հետ, ովքեր կարող են ակտիվորեն խառնվել քո կյանքին ու փոխել այն քեզ համար ցանկալի ուղղությամբ, անհրաժեշտ է փնտրել ու որսալ հնարավորությունները, չէ որ դրանք այնքան էլ քիչ չեն: Քո ծանոթներից ինչ-որ մեկն այսպես վարվո՞ւմ է:

- Ոչ, ոչ ոք…

- Բացի գիտությունների ֆրագմենտներից, դու նույն կերպ կարող ես նաև սովորել լեզուներ ու դրանից նույնպես հաճույք կստանաս: - Էնդին վերադարձավ կրթության թեմային: - Իսկ ինչպե՞ս են մարդիկ լեզուներ սովորում: Դա ուղղակի ինքնաոչնչացում է, այլ ոչ ուսուցում: Վարվիր այսպես. բացիր ինչ-որ օտար լեզվով գիրք, որտեղ, զուգահեռ տեքստին, կա դրա թարմանությունը, այն կարդա այնպես, որպեսզի բովանդակությունն ընդհանուր առմամբ հասկանաս: Նայիր թագմանությունը ու դուրս գրիր միայն այն բառերը, որոնք քեզ կհետաքրքրեն, ոչ մի դեպքում ամբողջը հերթականությամբ դուրս մի գրիր: Յուրաքանչյուր նոր բառ դուրս գրելով, կրկնիր նախորդ տաս բառերը: Հաջորդ օրը ստուգիր, թե որ բառերն ես հիշում: Եթե բառը չի հիշվել, ապա դեն նետիր այն, մոլագարի պես մի կենտրոնացիր դրա վրա: Եթե բառը հիշվել է, ապա դուրս գրիր այն հիմնական ցուցակիդ մեջ, որը դու միշտ կունենաս, ու որի մեջ դու երբեք չես ծիկրակի: Այս կերպ դու դուրս կգրես միայն այն բառերը, որոնք այս կամ այն չափով հեշտությամբ են հիշվել քո կողմից: Սովորածդ բառեը բաժանիր խմբերի, որոնցից յուրաքնաչյուրում կա հիսունական բառ ու կրկնիր դրանք սկզբում երկու օրը մեկ անգամ, հետո` չորս օրը մեկ, հետո` շաբաթը մեկ, իսկ հետո արդեն դեն նետիր դրանք: Եթե անգամ հետագայում ինչ-որ բան մոռացվի, այն արդեն հեշտությամբ կարող է նորից գրանցվել հիշողությանդ մեջ ու նորից հիշվել: Քեզ մոտ չի ձևավորվի հիասթափություն, որը անպատճառ ծագում է, երբ սովորում ես ոչ թե այն բառերը, որոնք հեշտությամբ ես սովորում, այլ այն բառերը, որոնք «անհրաժեշտ է» սովորել:

- Իսկ ի՞նչ անել այն բառերի հետ, որոնք ես հեշտությամբ չեմ հիշում: Ես այդպես էլ երբեք չե՞մ սովորի դրանք:

- Այդ հեշտությունը կախված է բազմաթիվ հանգամանքներից: Այսօր ինչ-որ բառ քեզ դժվար կթվա, որը ոչ մի կերպ չի տեղավորվում ուղեղիդ մեջ, իսկ մեկ շաբաթ անց, երբ այն ևս մեկ անգամ հանդիպես, դու հանակարծակի կարող ես պարզել, որ այն միանգամայն այլ կերպ է ընկալվում ու հեշտությամբ է հիշվում: Եվ դու կսկսես հաճույք ստանալ, ու քո ցանկությունը կսկսի ուժեղանալ: Կատարիր կոնկրետ, փոքր քայլեր, ու քո կյանքը կսկսի փոխվել: Բավական է քո կյանք ներմուծել մի քանի րոպեներ, որոնց ընթացքում դու ապրես հետաքրքիր, հագեցած կյանքով, այդպես ամբողջ կյանքդ կսկսի աստիճանաբար փոխվել: Մի ձգտիր դարակազմիկ նվաճումների, կատարիր մի փոքր քայլ մյուսի հետևից, ու այդպես դու որքան ասես կարող ես փոխվել:

 

Բաժանվելով Էնդիից, Անդրեյը Թայլանդից մեկնեց Կուալա-Լումպուր, որտեղից, ինչպես պարզվեց, անմիջապես Քաթմանդու են թռչում նեպալական ավիաուղիների ինքնաթիռները. պարզվեց, որ այս երթուղին ամենաէժանն էր: Էնդին նրան տվեց ինչ-որ Ռիչարդի կոորդինատներ, ով ապրում էր Կուալա-Լումպուրում և ով կարող էր նրան հուշել, հնարավոր է, ճանապարհորդության շարունակության մի ինչ-որ հետաքրքիր տարբերակ: Ավելի կոնկրետ Անդրեյը ոչինչ չիմացավ, ու առանձնապես չէր էլ ձգտում իմանալ, քանի որ ճանապարհորդությունն այսպես, թե այնպես խոստանում էր հետաքրքիր լինել: Ու, երբ Ռիչարդը նրան առաջարկեց որպես կամավոր աշխատանքի անցնել ինչ-որ կանադական ֆոնդում, որը մալազիական աղքատ երեխաների համար անվճար ուսուցում էր անցկացնում, նա համաձայնեց: Սկզբում նա իներցիայով որոշեց ֆիզիկա դասավանդել, բայց Մալազիայում դասընթացների առաջնորդուհու հետ զրույցից հետո փոխեց իր որոշումը:

- Իսկ ինչո՞ւ ինչ-որ ուրիշ առարկա չդասավանդել, - հուշեց նրան եռանդուն աղջիկը: - Վերջիվերջո նրանք բոլորը միայն փոքրիկ, միագամայն անկիրթ երեխաներ են, ու պարտադիր չէ մասնագետ լինել, որպեսզի նրանց պատմել կենսաբանության կամ քիմիայի մասին, երկրաբանության կամ պատմության մասին, բավական է միայն մի քանի հանրահայտ գրքեր կարդալ նրանց համար: Գլխավորն այն է, որ բոլորին հետաքրքիր լինի, որպեսզի նյութը հնարավորինս պարզ լինի: Մեր խնդիրը երեխաներին կրթություն տալը չէ, մեր խնդիրը նրանց սովորեցնելն այն բանին, որ ուսումնասիրությունից հաճույք ստանան, մեր խնդիրը նրանց մեջ գիտելիքների հանդեպ հետաքրքրություն առաջացնելն է, նրանց մեջ հետաքրքիր կյանքի հանդեպ ձգտման վեկտոր առաջացնելն է, միաժամանակ մենք նրանց տալիս ենք նաև հոգեբանական պատրաստվածություն, որը նրանց  կօգնի ոչ միայն գիտությունների հետազոտման մեջ, այլ նաև ընդհանրապես կյանքում:

Ուսումնասիրելով նյութերը, Անդրեյն ուղիղ մի երեկո տատանվում էր, բայց հիշելով Էնդիյի խորհուրդը առավել համարձակ փորձել, հաղթահարեց իր անվճռականությունն ու գլխով նետվեց ճահճի մեջ. համաձայնեց:

 

 

<< back

forward >>