« ՄԱՅԱ-3 »

« Ամուր գետեր մարմարե քամի »

Գլուխ 16

Վերջին անգամ Ջեյնն ավարտել էր… անգամ դժվար է հիշել, թե երբ. պետք է նայել ֆայլի գրառումների մեջ: Հավանաբար, արդեն կես տարի է անցել: Վիճակի առաջին զգալի փոփոխություն նա նկատեց արդեն մեկ շաբաթ անց, այնուհետև այդ ազդեցությունը լղոզվեց, այնուհետև, մեկ ամիս անց, կրկին հայտնվեց, դրանից հետո արտահայտվեց երեք ամիս անց, արդեն վառ, իսկ հիմա չավարտելու հետևանքները կատարելապես հստակի իրենց հետևանքների մասին զգացնել էին տալիս: Ֆոսսան ասում էր, որ չավարտելը ինքնին շատ քիչ բան է նշանակում, եթե մարդը չի հեռացնում ԲԷ ու չի ծնում ՊԸ, չի կուտակում ֆրագմենտներ: Ավելին, որքան ավելի շատ է մարդը ԲԷ ապրում, այնքան ավելի հաճախակի է նրան անհրաժեշտ ավարտել, որպեսզի ազատվել գորշությունների առաջացրած կուտակվող թունավորումից, բայց եթե նա ավարտում է ամիսը մեկ անգամից ավելի, ապա արագորեն ծագում է հանգում է, այնպես որ այս Սկիլլայի ու Քարիբդայի միջև էլ հենց մարդը մահանում է:

Հիմա, օրգազմից համարյա կես տարուց ավելի անց, արդեն կես տարի էր, ինչ կյանքն այնքան հագեցած էր ընթանում, որ ամբողջ նախկին կյանքն ընդհանրապես կյանք չէր էլ թվում, Ջեյնն իրեն զարմանալի էր զգում: Նրա մարմինը շարունակ իրեն այնպես էր զգում, կարծես այն ամենալավ վիճակում է, կարծես այն երկար ժամանակ փորձառու մարզչի ղեկավարության տակ մարզվել է պատասխանատու մրցումների համար, ինչպես, օրինակ, Օլիմպիական խաղերն են, ու ահա այսօր մրցումները սկսվում են, ու նա լավագույն վիճակում է: Ցանկացած պահի նա կարող է ցատկել, կարող է անգամ լեռնանցք սլանալ, անգամ ֆուտբոլ խաղալ, ու նրա մարմինը պայթում է ակտիվությունից, որը հաճելի է ու հագեցած: Հոգնածությունը ավելի հազվադեպ է վրա հասնում ու այն անգամ տարբերվում է այն մեռյալ, սառը, թոշնած ու գերեզմանոցային հոգնածությունից, որը կար նախկինում: Հիմա, եթե նա ակտիվորեն ֆուտբոլ խաղա, ապա ակտիվ խաղի մեկ կամ անգամ կես ժամվա ընթացքում է կարող է ուժեղ հոգնել, բայց զարմանալին այն է, որ դա հենց մկանային հոգնածություն է... անգամ դժվար է նկարագրել այդ. մկանները հոգնում են ու ցանկանում են հանգստանալ, բայց միաժամանակ պայթյունավտանգ պատրաստակամության վիճակը ընդհանրապես չի անհետանում, այլ ընդամենը փոխում է իր քանակությունը: Իսկ չէ որ նա ընդհանրապես դադարել է հիվանդանալ:

Իսկապես, չէ որ նախկինում նա մշտապես հիվանդանում էր ինչ-որ հիվանդություններով, նա ուներ լյարդի ինչ-որ հիվանդություն, ու նա անգամ բժշկի մոտ էր գնում խրոնիկ հոգնածության սինդրոմի ախտանշանների պատճառով: Հիմա այդպիսի բան պատկերացնելն անգամ դժվար է: Դժվար է պատկերացնել, որ նրա հետ երբևէ այդպիսի բան է եղել: Ոչ, դա ինքը չի եղել, դա եղել է ինչ-որ ուրիշ, մեռյալ մարդ: Երեկ, ճանապարհորդությունների մասին փաստագրական ֆիլմ դիտելիս, նա ուշադրություն դարձրեց մարդկանց դեմքերին: Հիմա ուղղակի աչքի առաջ է գալիս նրանց մեռելությունը, գորշ միօրինակությունը: Նրանց դեմքերը մի տեսակ ծեծված էին, նրա մոտ անգամ սրտխառնոց առաջացավ զզվանքից: Հանկարծակի նա հստակորեն սկսեց տեսնել, որ այդ մարդիկ հենց մահացած մարդիկ էլ կան: Նրանք չունեն հետաքրքրություններ, ընդհանրապես ոչ մի հետաքրքրություն: Միգուցե նրանք իրենց աշխատանքի մեջ գիտությամբ են զբաղվում, կամ էլ երեխաներ են դաստիարակում. կարևոր չէ, նրանք չունեն հետաքրքրություններ, չկա ոչ մի բան, ինչը կարող է գրավել նրանց, կարող է կանխավայելում առաջացնել նրանց մոտ: Գորշ, դատարկ, իրենցից ոչինչ չներկայացնող դեմքեր: Նրանց վրա նայելն անգամ սարսափելի է: Հոգեգեշեր: Խաղաղ, սիրալիր, հանգիստ… գերեզմանոց: Ոչ, իհարկե, եթե համեմատել հոգեգեշը, ապա ավելի լավ է այսպիսի խաղաղ ու սիրալիր լինեն, քան ագրեսիվ ֆանատիկոսներ: Եթե այսպիսի մարդկանցից մեկի երեխան պարզվի Բոդխիի պրակտիկայով հետաքրքրված, ապա ծնողները նրան չեն սկսի ճնշել ու ոչնչացնել, նրանք սիրալիր կերպով իրենց կարծիքը կասեն, որը կարող է լինել խրախուսական, կամ էլ ոչ այնքան, կամ էլ ընդհանրապես ոչ խրախուսական, որից հետո երեխան կկարողանա շարունակել զբաղվել այն բանով, ինչով զբաղված էր:

Հենց ցանկությունները փոքր-ինչ ուրիշ դարձան, դրանք սկսեցին առաջացնել մի փոքր ուրիշ զգացողություններ: Մարմինը ոչ միայն ֆիզիկապես դարձավ ավելի աշխույժ, ակտիվությունից պայթելու պատրաստ, այդպիսին դարձավ նաև ցանկությունների մարմինը: Ցանկություններն ավելի հզոր դարձան: Շատ ճիշտ է, հենց այս բառն էր ամենից շատ համապատասխանում: Ցանկանալու պրոցեսը, այդ ցանկության իրականացման պրոցեսը, այս ամենը իր հզորագույն ձևի մեջ էր: Նախկինում երբեք, երբեք այսպիսի բան չէր եղել, իսկ եթե նրան մեկ տարի առաջ հարցնեին, թե արդյոք ինքն ունի ուժեղ ցանկություններ, ապա նա կպատասխաներ` «իհարկե, ունեմ», բայց չէ որ նա համեմատության առարկա չուներ: Հիմա նա կարող էր ասել, որ նախկինում ընդհանրապես ոչ մի ցանկություն չի ունեցել: Դա նույն բանն է, ինչ ֆիզիկապես ակտիվ անվանել այն մարդուն, ով պառկած է կոմայի մեջ ու, երբեմն շարժում է ձեռքերի մատերը: Կոման ավարտված է ու ցանկությունների վերաբերյալ Բոդխիի «ցիկլոն» տերմինը նրա համար հասկանալի էր դարձել: Նա իրեն զգում էր բնության հզոր երևույթ, տոռնադո, որն իր մեջ է ձգում է շրջակայքում գտնվող ամեն ինչ: Հիմա, երբ նրանք խմբի երեխաներով քննարկում էին իրենց հետաքրքրությունները, դա շատ նման էր երկու տոռնադոների հանդիպման, որոնք բախվում են միմյանց հետ աներևակայելի հզորությամբ, ձգում են միմյանց, այնուհետև կրկին բաժանվում են: Ցիկլոն: Եվ այդ ցիկլոնը հաճույքի հոսքերով տարածվում է ամբողջ մարմնով մեկ, ու դա նույնպես զարմանահրաշ հայտնություն է: Պարզվում է, որ պայծառ ուրախալի ցանկությունը բերում է մարմնում հաճույքի զգացողության: Եվ քանի որ հիմա, բազմաթիվ ցիկլոնների վիճակում, նրա կյանքում չէր կարելի գտնել մի վայրկյան, երբ նա չունենար այդ ցանկություններին ուղեկցող պայծառ ընկալումներ` կանխավայելում, առեղծվածի զգացողություն, խանդավառություն, ճանաչման ուրախություն, ուրիշ փնտրող էակների հանդեպ համակրանք, ապա համապատասխանաբար անդադար հաճույք էր զգում նաև նրա մարմինը: Եվ դա առանձին կյանք էր, մարմինը ինքն էր խաղում հաճույքի հետ, այն այս ու այն կողմ էր նետում, դրա հունը մեկ մի կողմ էր ուղղում, մեկ էլ` ուրիշ կողմ, մեկ էլ ընդհանուր «ջրհեղեղ» էր սկսում, իսկ երբեմն էլ, ճիշտ է` դեռևս հազվադեպ, ջրհեղեղն այնքան հագեցած ու ջրառատ էր դառնում, որ Ջեյնը կանգ էր առնում ու քարանում, ամբողջությամբ տրվում էր դրան, ու ի տարբերություն հաճույքի այն թափանցող, խորը, հիացական զգացողությունների, որոնք գլորվում էին ամբողջ մարմնով մեկ, երբ  սովորական օրգազմը թվում էր ինչ-որ միանգամայն ճնշված, թշվառ բան, ինչպես երկչափ սև-սպիտակ պրոյեկցիան, բացի այս` նաև կռծոտված բոլոր կողմերից, կցկտուր ու բոլորովին անհետաքրքիր: Եվ այդպիսի պահերին յուրահատուկ հստակ էր դառնում վճռականությունը. երբեք այլևս չավարտել, ոչ մի հանգամանքների դեպքում: Ավելի լավ է նախօրոք կանգ առնել ու զրկել քեզ սեքսից հաճույքի մի փոքրիկ ֆրագմենտից, եթե հիմա քեզ մոտ այնպիսի վիճակ է, երբ նախաօրգազմային վիճակը մոտենում է չափազանց հստակ ու տագնապալից կերպով: Ոչինչ չի կարող այնքան ապշեցուցիչ լինել, քան այն, ինչը նա հիմա կարող է վայրկյան վայրկյանի հետևից, րոպե րոպեի հետևից, ժամ-ժամի հետևից, օր օրի հետևից ապրել: Հավանաբար… բայց ոչ, ամենայն հավանականությամբ, նա անզուսպ երևակայող կհամարեր այն մարդուն, ով ասեր նրան, թե իր կյանքի ամեն վայրկյանը հագեցած է: Ինչ վայրկյանների մասին է խոսքը, եթե ամբողջ օրեր, շաբաթներ ու ամիսներ գորշ, խոնավ ու անհույս ձանձրույթի ու առօրյականության մեջ թռչում էին ընդհանրապես առանց ինչ-որ հետք թողնելու:

 

Եթե Ջեյնին թվում էր, թե իր կյանքը մինչև բոլոր հնարավոր ծայրեր հագեցած է, ապա մոտակա օրերին նա ստիպված եղավ վերանայել իր պատկերացումները, քանի որ Ֆլորինդան նոր գրոհ ձեռնարկեց նրանց խմբի վրա:

- Իսկ հիմա, - սկսեց նա, բոլորին մեծ լողավազանի մոտ հավաքելով, - եկեք քննարկենք մի այնպիսի հասկացություն, ինչպիսին է «գրոհը»: Դուք ընդհանրապես կատարո՞ւմ եք գրոհներ:

- Ես մի քանի անգամ կատարել եմ, ես պատմել եմ այդ մասին: - Սերենան իսկապես մի քանի անգամ պատմել է այն մասին, թե ինչպես էր ինքը առավոտից մինչև երեկո ոտքից մինչև գլուխ խրվում տարբեր պրակտիկաների մեջ ու, թե ինչպես էր նրան հաջողվում մեկ օրվա ընթացքում կատարել յոթանասուն ֆրագմենտներ:

- Իսկ ես չեմ կատարել, - Ջեյնը գլուխը տարուբերեց: - Ես մի քանի անգամ փորձել եմ կատարել, ես անգամ սկսում էի, ինչ-որ բաներ էի կատարում, բայց ամեն անգամ դադարեցնում էի, քանի որ չէի ունենում բավարար շարժառիթներ:

- Ես նույնպես չեմ կատարել, - Մագնուսը ձեռքերով շարժում արեց, ի նշան բացասական պատասխանի: - Հավանաբար… այո, պատճառը, հավանաբար, հենց նրանում է, որ չկան շարժառիթներ, կյանքը առանց դրա էլ թվում է հագեցած ու երբ հասկանում ես, որ…

- Դու հիմա իմ մասին ես պատմում, թե՞ քո, - ընդհատեց նրան Ֆլորինդան:

Ֆլորինդայի ձայնի փափկությունը վաղուց արդեն նրանց մոլորության մեջ չէր գցում, և Մագնուսը, ով նախկինում այդպիսի իրավիճակում ամենայն հավանականությամբ կսկսեր տալ ոչ այնքան, մեղմ ասված, մտածված հարցեր, լռեց ու սկսեց մտքում վերլուծել հենց նոր իր ասածները:

- Հասկացա:) Ոչ, ոչ թե, երբ «հասկանում ես», այլ երբ ես հասկանում եմ, որ հիմա կարող եմ  մի փոքր էլ մեծացնել այս հագեցվածությունն ու ամբողջականությունը, ապա խանդավառություն չի առաջանում, կարծես թե առանց դրանց էլ արդեն իսկ ամեն ինչ հագեցած է, այլևս առաջանալու տեղ չկա ու ընդհանրապես ինչի՞ համար առաջանալ:

- Համաձայն եմ, - հաստատեց Բերտան: - Միևնույն վիճակը ինձ մոտ է:

- Շատ լավ, ես ձեզ համար շարժառիթ կստեղծեմ, - Ֆլորինդան հայացք գցեց նրանց վրա: - Գրոհները անհրաժեշտ են: Եթե չկան գրոհներ, ապա չկա ոչինչ: Դրա պատճառը շատ պարզ է: Ապրելով սովորական կյանքով, որով էլ հենց դուք հիմա ապրում եք, դուք ինքներդ էլ չեք նկատի, թե ինչպես կսկսեք սողալ հաճույքի մեջ: Իհարկե, դա չի լինի այնպիսի հաճույք, որն ունենում են սովորական կյանք սպանողները, բայց, այնուամենայնիվ, դուք այնքան էլ չեք հեռացել ձեր անցյալից: Այն դեռևս ճնշում է ձեզ ու ճնշում է շատ ավելի մեծ քանակությամբ, քան դա ձեզ թվում է: Ապագայի համար անհանգստության բացասական ֆոնը, օրինակ, թեկուզ և շատ բարակ շերտով, այնուամենայնիվ առկա է ձեզանից յուրաքանչյուրի մոտ: Այն շատ բարակ է, որպեսզի կարողանա հակասել այն ամենին, ինչը դուք ապրում եք, բայց, այնուամենայնիվ, իր հաստությամբ այն բավական է, որպեսզի, օրինակ, հեռացնի ձեզ խանդավառ ՊԸ, ու եթե դուք առանց գրոհների ֆիքսվեք կյանքի ինչ-որ մակարդակի վրա, ապա տարբեր անհանգստությունների ահա այսպիսի թույլ թույնը աստիճանաբար կքայքայի ձեզ: Կամ էլ, եթե օրինակ դիտարկենք Բերտային, - Ֆլորինդան նրան մատնացույց արեց, - չէ որ պարզ է, որ, քանի դեռ նրա կյանքը այնպիսին է, ինչպիսին հիմա, ապա նա համեմատաբար լավ վիճակում է, բայց չէ որ բոլորի համար էլ պարզ է, որ նրա մոտ կա ՍԿԶ, որն արտահայտվում է սեքսուալ հարցերում, մասնավորապես, նրա ամաչկոտության մեջ: Այնպես որ, - Ֆլորինդան դադար տվեց, - առանց գրոհների առաջընթացն անհնար է: Գրոհների օգնությամբ մենք ասես առաջ ենք մղում մեր իներտ մասը: Մենք ստանում ենք հակիրճ, բայց ինտենսիվ, պայծառ փորձ, թե ինչպես կարելի է ապրել ու չնայած, որ անընդհատ գրոհի պայմաններում անհնար է ապրել… ի՞նչ , - Ֆլորինդան Ջեյնի աչքերում հարց նկատեց:

- Ինչո՞ւ է անհնար:

- Դա ունի իր պատճառը: Գրոհը, դա ջանքերի այնպիսի ներդրում է, որը տվյալ պահին համարյա անհնար, հասանելիության սահմաններից դուրս է թվում: Եվ գրոհը գրոհ է կոչվում հենց այն պատճառով, որովհետև դու ջանքեր ես ներդնում առաջին հայացքից հնարավոր թվացող ինչ-որ բանի սահմաններից դուրս: Եթե գրոհի իրականացման ժամանակ դու կատարյալ ապշահարություն չապրես, եթե  դու մեկ-երկու ժամ աշխատելուց հետո չքրտնես ու քեզ հյուծված չզգաս, ապա դա կնշանակի, որ քո գրոհը կատարյալ չէ: Գրոհը, կարծես, նոր թունել փորի իներտության ժայռի մեջ, որը շրջապատում է մեզ: Դու նոր պատկերացումներ ես ստանում այն մասին, թե ինչ է հնարավոր, իսկ ինչ` ոչ: Օրինակ պատկերացրու, որ դու առավոտյան ժամը վեցից մինչև երեկոյան վեցը կատարում ես տաս վայրկյանանոց ֆիքսումներ: Տաս վայրկյանանոց ֆիքսումների տասներկու ժամ:

- Դե..., -  ծամծմելով ասաց Ջեյնը, - կարծում եմ, որ կարող եմ, չնայած հաստատ ստիպված կլինեմ քրտնել:)

- Իսկ հիմա պատկերացրու, որ զուգահեռ պետք ուսումնասիրես գենետիկա:

- Կարծում եմ, որ առաջին մեկ-երկու ժամը ծանր կլինի, իսկ հետո կհարմարվեմ:

- Իսկ բացի այս, դու նաև զուգահեռ պետք է հերթականությամբ ինչ-որ ֆրագմենտներ կատարես` վստահություն-120, ՊԸ, սեփական պատասխանատվության սֆերայի ծնում ու այսպես շարունակ:

- Իսկ ահա սա արդեն շատ ծանր կլինի, - համաձայնեց Ջեյնը: - Կարդալն ու տաս վայրկյանանոց ֆիքսումներ կատարելը դեռ կարելի է հասկանալ, իսկ ահա դրան կցել նաև ուրիշ ֆրագմենտներ... սա շատ դժվար կլինի:

- Գոյություն ունի նաև մեկ այլ մոտեցում գրոհներին: Կարելի է կատարել մեկ կամ երկու պրակտիկա ոչ թե դրանք ժամանակ առ ժամանակ միմյանցով փոխարինելով, ինչպես դուք սովորաբար կատարում եք, այլ կատարել դրանք ամբողջ օրվա ընթացքում: Այդպիսի բարձ կոնցենտրացիան նույնպես հետաքրքիր արդյունք է բերում: Օրինակ, անիմաստ է անգամ փորձել համաձուլված բացել, եթե դու մեկ կամ երկու ժամվա ընթացքում ծնում ես որոշակի ակորդ: Որպեսզի ստանաս համաձուլվածք, գոնե առաջին անգամ պետք է ապահովես ակորդի ծնման համեմատաբար ավելի բարձր տևողություն, որպեսզի ՊԸ երկու բաղկացուցիչ ակորդները, ասես, միաձուլվեն միմյանց հետ, ասես թափանցեն միմյանց մեջ ու միայն այդ ժամանակ կարող է ստացվել համաձուլվածք: Այս անգամ ևս կարելի է զուգահեռ անցկացնել քիմիական ռեակցիայի հետ. որպեսզի երկու նյութեր փոխազդեն միմյանց հետ ու առաջացնեն համաձուլվածք կամ քիմիական միացություն, անհրաժեշտ է ոչ միայն ուղղակի դրանք իրար մոտ դնել, այլ նաև անհրաժեշտ է դրանց համար ապահովել որքան հնարավոր է ավելի սերտ շփում:

- Այո, այսպիսի նմանությունը պարզ է, - Բերտան գլխով արեց:

- Արչի, իսկ դու արդեն գտե՞լ ես ինչ-որ համաձուլվածք: Չէ որ դու շատ ավելի շուտ ես սկսել երրորդ դասարանի պարապմունքները,քան մենք: - Սերենան մարտահրավեր նետեց Արչիին:

- Այո, գտել եմ, միայն թե` դեռ մեկը:

- Ու դու նո՞ւյնպես դեռևս չես օգտվում համաձուլվածքների տեղեկատուներից:

- Դեռևս` ոչ: Ֆլորինդան դեռ խորհուրդ չի տալիս օգտվել դրանցից:

- Իսկ հետաքրքրասիրությունից ելնելով նույնպես չես նայում: - Սերենան շարունակում էր իր պրովոկացիոն հարցերը: - Գոնե մեկ աչքո՞վ էլ չես նայել:

- Հետաքրքրասիրությունը ուժեղ է, - ժպտաց Արչին: - Բայց ես չեմ նայում: Ես ցանկանում եմ հետևել Ֆլորինդայի խորհուրդներին: Երբ ես այդպես եմ վարվում, կյանքը դառնում է ավելի հետաքրքիր, ես արդեն ունեմ այդպիսի փորձ:

Միգուցե կապված այն բանի հետ, որ Արչին արդեն մի քանի ամիս էր, ինչ զբաղվում էր երրորդ դասարանի ծրագրով, իսկ միգուցե մեկ այլ պատճառով, բայց նա, իններորդ դասարանցու արտաքին ունենալով, այնուամենայնիվ թվում էր մյուսներից մի փոքր ավելի մեծ: Նրան կարծես շրջապատում էր լրջության անորսալի երանգ: Նա կատաղում էր, ինչպես բոլորը, նա կարող էր ձիու պես խրխնջալ, նրա հետ կարելի էր պայքարել ու կռվել, ու ոչ ոք չէր կարող ասեր, թե նա ունի ավելի զուսպ պահվածք, կամ էլ, թե նա արտահայտում է մյուսների նկատմամբ իր ավագությունը, բայց ամեն դեպքում յուրաքանչյուրի համար էլ ակնհայտ էր. Արչին կարծես մի փոքր ավելի մեծ ու լուրջ լինի:

Երբ Ջեյնն ասաց այդ մասին, Ֆլորինդան համաձայնեց:

- Այդպես էլ կա: Նա ավելի լուրջ մարդ է: Եվ ոչ միայն, բայց հենց նրա լրջությունն է աչքի ընկնում: Իսկ գիտե՞ս ինչու:

Ֆլորինդան դադար տվեց, բայց պատասխան չստանալով, շարունակեց:

- Որովհետև նա ձեզանից երկար է սովորում երրորդ դասարանում ու նա ավելի մեծ փորձ ունի համապատասխան պրակտիկաների ոլորտում: Իսկ գլխավորը` նա ունի գրոհների փորձ, ինչն էլ պարտադիր է երրորդ դասարանի համար: Գրոհները փոխում են մարդուն, ու նրա մեջ սկսվում է մի պրոցես, որը մենք անվանում են «բյուրեղացում»: Ըստ երևույթի, քանի դեռ բյուրեղացումը չի սկսվել, դուք դեռևս մարդիկ չեք, այլ կիսաֆաբրիկատներ եք, մթերումներ եք: Ձեզ կարելի է հեշտությամբ շեղել, կարելի է հեշտությամբ խախտել ձեր կյանքի հունը ու անգամ կործանել ձեր կյանքը: Դուք անպաշտպան եք ու անկախ չեք: Երրորդ դասարանում դուք ստանում ես գրոհների առաջին փորձը, իսկ չորրորդ դասարանում դուք այդ մասին ավելի շատ բան եք իմանում: Բյուրեղացման ամեն քայլը, դա քայլ է դեպի նոր կյանք: Միայն բյուրեղացումն է մտադրվածությունը հասանելի դարձնում, ու այդ ժամանակ ԳԵ հասնելուն ուղղված ձեր ջանքերի արդյունավետությունը, օրինակ, տասնապատկվում է: Երկրի մռութների ընկալումների ինտեգրումը, համաձուլվածքների փնտրտուքը… շատ ու շատ բաներ դառնում են բոլորովին ուրիշ, շատ ու շատ նոր բաներ են բացահայտվում: Բյուրեղացման յուրահատկությունները միմյանցից տարբերակող չափանիշները, դրա հետ կապված բոլոր մեխանիզմներն ու ազդեցությունները մենք կքննարկենք ու կհետազոտենք ավելի ուշ, երբ դուք փոխադրվեք չորրորդ դասարան, եթե, իհարկե, փոխադրվեք, բացի այս նաև ուշադրություն դարձրեք, որ «կոմանդոս» վերցնում են միայն նրանց, ովքեր լավ են սովորում չորրորդ դասարանում, իսկ դուք լսե՞լ եք «կոմանդոսի» մասին:

Բոլորը, ի նշան համաձայնության, գլխով արեցին:

- Բնականաբար, բնավ բոլորը չեն ցանկանում ընդգրկվել կոմանդոսի մեջ, բայց դա միայն մեկն է հնարավոր ուղղություններից, մեկն է հնարավոր ու հետաքրքիր ուղղություններից… Հուսով եմ, ես ձեզ համար բավականաչափ շարժառիթներ ստեղծեցի՞ գրոհների հետ էքսպերիմենտների համար: - Ֆլորինդան ժպտաց:

- Ինչ վերաբերվում է ինձ, ապա` այո, - վստահորեն ասաց Սերենան: - Իսկ ճի՞շտ է այն, որ մարդը, ում մոտ բյուրեղացել է… ինչպես ասեմ, դե այսինքն` ում մոտ արդեն ընթանում է բյուրեղացում, ով արդեն մեծ փորձ ունի, կարող է իր կամքով հրահրել մեկ ուրիշին, օրինակ` իր հետ վերցնել ԳԵ կամ ուրիշ աշխարհներով ճանապարհորդության:

- Այո, այդպիսի բան հնարավոր է, - հաստատեց Ֆլորինդան, - բայց այստեղ առկա են շատ ասպեկտներ: Ոչ յուրաքանչյուրը և ոչ յուրաքանչյուրին ու ոչ ցանկացած պահի և ոչ ցանկացած ԳԵ… այստեղ շատ տարբերակներ են հնարավոր: Ամեն ինչ կլինի իր ժամանակին, զբաղվեք ձեր գործերով:

 

Իսկ գործեր շատ կային ու ոչ միայն ֆրագմենտների կուտակման ու ԳԵ մեջ ճանապարհորդության ոլորտում: Բազայի ենթակառուցվածքը, և ոչ միայն հիմալայան բազայինը, հիմնարար փոփոխությունների էր ենթարկվում:

Առաջին հերթին, վերջապես որոշվեց հրաժարվել արևային մարտկոցներից: Ակնհայտ էր, որ դրանք արդեն իրենցից ներկայացնում էին անարխիզմ, որը մինչև վերջին ուժերը կառչում էր ժամանակակից անտեսանելի ժապավեններից ու կապված այն անհանգստությունների հետ, որոնք առաջ էին գալիս դրա հետ կապված ամբողջ տնտեսության սպասարկման ժամանակ, միանգամայն հիմնավոր քննադատության էր ենթարկվում: Ճապոնացիների հետ, ովքեր ստեղծել էին ու աշխատեցնում էին արևային տիեզերական էլեկտրակայանը, հաջողվեց պայմանավորվել անսահմանափակ ժամանակահատվածի համար չափազանց արտոնյալ պայմաններով. էներգիայի շատ մեծ ծավալների համար վճարում էին շատ քիչ, փոխարենը խոստանալով բոլոր հնարավոր ձևերով տարածել այդ էներգետիկ աղբյուրի առավելությունների մասին ինֆորմացիան:

2030 թվականին տիեզերքում տեղադրելով առաջին արևային էլեկտրակայանը, ճապոնացիները սկզբում տաս տարի այն խելքի էին բերում ու միայն 2040 թվականին, NEC, Sharp, Mitsubishi Electric и Fujitsu ընկերություններից կազմված կոնսորցիումի մասնակցությամբ, տեխնոլոգիական շղթան սկսեց աշխատեցվել. Արևի ճառագայթները ոչնչացնող ուժգնությամբ ընկնում են կայանի վրա, տալով համարյա անօրգանական էներգիա, իսկ կայանը, իր ճկուն և բարակ արևային վահանակների միջոցով, որոնք տարածվում են հսկայական հեկտարներով, որսում է այդ ճառագայթները ու այն էներգիայի է վերածում, որը ուղղորդված լազերային նեղ հոսքերով ընկնում է Երկրի վրա:

Սկզբում ճապոնացիները ապահովում էին միայն իրենց, ազատվելով ածխաջրածնից կախվածությունից: Կայանը փոքրիկ էր, մեկ գեգավատտի չափով, և միայն հաջորդական ընդլայնումների և բարելավումների օգնությամբ դրա հզորությունը չորս անգամ ավելացվեց, ինչն արդեն համապատասխանում էր լիարժեք ատոմային էլեկտրակայանի:

Վերջիվերջո, սեփական սխալների վրա սովորելով, 2070 թվականին գործարկվեցին նոր սերնդի միանգամից մի քանի կայաններ, յուրաքանչյուրը քսան գեգավատտ նախագծային հզորությամբ, այնուհետև հենց ուղեծրի վրա «կախեցին» էներգիայի մոտավորապես հիսուն հեռարձակիչ կոմուտատորներ, այնպես որ երկրի շատ արդյունաբերական կենտրոնների համար այդ էներգիան պոտենցիալ հասանելի դարձավ:

Երկու ռեակտորները ժամանակավորապես սառեցվեցին, բայց չքանդվեցին: Ամեն դեպքում դրանք կարող էին անհրաժեշտ լինել: Տիեզերքը, դա բարդ բան է, չարժե բոլոր ձվերը մի զամբյուղի մեջ դնել: Ամեն դեպքում կայանի էլեկտրական տնտեսության սպասարկումը կտրուկ հեշտացավ, իսկ հնարավորությունները` ընդլայնվեցին:

Ջերրին, Էդն ու Պոլը շտապեցնում էին նոր լաբորատորիայի ստեղծման աշխատանքները, ու նոր սրահի փորման աշխատանքներն արդեն մոտենում էին իրենց ավարտին, երբ պատրաստի սրահի ամենածայրամասում հայտնաբերեցին փոքրիկ, համարյա աննկատելի բացակ: Այն բետոնապատելու ու դրա գոյության մասին մոռանալու փոխարեն, ինչ-որ մեկը ներս մտցրեց իր մատն ու ինչ-որ հարթ բան զգաց այնտեղ: Մուրճով մի քանի րոպե դրա վրա աշխատելուց հետո, արդեն կարելի էր լուսավորության տակ ուսումնասիրել բացակի ներսի մասը: Եվ այդ պահից բազայի բնակիչների կյանքը փոխվեց:

 

Հակառակ այն ամենին, ինչը Ջեյնը սպասում էր իրենից, հատկապես Ֆլորինդայի հետ խոսակցությունից հետո, գրոհի փոխարեն նա պարզվեց տարօրինակ իրավիճակում, երբ ընդհանրապես չէր ցանկանում ոչ մի ակտիվ գործունեությամբ զբաղվել ոչ պրակտիկայում, ոչ էլ անգամ գիտությունների ուսումնասիրության մեջ: Ցանկությունները մնացել էին, բայց դրանք մի տեսակ խլացել էին, դրանք այլևս չունեին ինտենսիվության այն աստիճանը, որը կարող էր գործունեության սկիզբ դնել: Առաջին բնազդային, համարյա ջղաձգական որոշումը վերաբերվում էր այդ վիճակը կոտրելուն, պարապմունքները շարունակելուն, սակայն այդպիսի «ստրկատիրական» կյանքի մեկ ժամից հետո ցանկության ինտենսիվությունը էլ ավելի իջավ ու պարզ դարձավ, որ եթե ինքը շարունակի ստիպել իրենց շարունակել պարապմունքները, ապա այդ ամենը կավարտվի լրիվ ձախողմամբ ու անգամ թունավորմամաբ:

- Դա նորմալ է, - հանգստացրեց նրան Ֆլորինդան: - Զարմանալին այն չէ, որ դա քեզ հետ տեղի է ունենում, այլ այն է, որ դա տեղի չի ունեցել ավելի շուտ:

- Ես սկսում եմ վախենալ, որ կարող եմ այսպես էլ մնալ այս վիճակում, վախենում եմ, որ օրերն անցնեն իրար հետևից, հետաքրքրություններս շարունակեն թուլանալ ու վերջիվերջո ես հայտնվեմ այն մեռյալ վիճակում, որից սկսել եմ այս ամենը:

- Չես մնա, - վստահորեն պատասխանեց Ֆլորինդան: - Յուրաքանչյուրը պարտադիր կերպով անցնում է անկման փուլերով, դա անխուսափելի է ու, ընդհանրապես ասած, անգամ նպատակահարմար է այն տեսանկյունից, որ երբ այդ անկումը ավարտվի, քո մոտ կծագի պարզություն այն բանում, որ բոլոր անկումներն էլ ունենում են անխուսափելի սահման ու ավարտվում են: Դա ուղղակի իներցիաների գործունեության արդյունք է: Քո ներկայիս կյանքը այնքան ուժեղ է տարբերվում ամբողջ անցյալիցդ, որ իներցիան քեզ հետ է ձգում: Իներցիայի նոպան կավարտվի ու քո ցանկությունները կրկին կվերադառնան պարզության ու թափանցողականության իրենց նախկին վիճակին:

Ջեյնը մտախոհ լսում էր նրան, բայց դատելով նրա դեմքից նույնպիսի վստահություն չէր զգում այն բանում, որ այդ անկումը շուտով կմոտենա իր ավարտին:

- Միևնույն է, ինձ մոտ կա անհանգստություն:

- Դե, դու կարող ես հաշտվել դրա հետ, կարող ես հեռացնել այն, ընդհանրապես ասած` միևնույն է: - Շարունակեց Ֆլորինդան: - Ապագայով ֆոնային անհանգստություն ընդհանրապես կա բոլորի ու յուրաքանչյուրի մոտ: Յուրաքանչյուրի կյանքը միշտ, անգամ մի վայրկյան ընդմիջում չտալով, բարակ կամ հաստ շերտով պատված է դրանով: Եթե հիմա քեզ մոտ չլիներ ոչ մի բացասական ֆոն (ԲՖ), ապա դու հենց այս պահին ու ընդհանրապես միշտ, ամեն վայրկյան կունենայիր վառ արտահայտված ՊԸ: Որպես կանոն, ԲՖ մարդկանց մոտ ուժեղանում է մինչև կատարյալ անտանելիության աստիճան, ու այդ ժամանակ մարդիկ սկսում են անզգայացնել այն, օրինակ, թմրանյութերով կամ սուր զգացողություններով, որոնք էլ կտրուկ փոխում են նրանց էմոցիոնալ վիճակը: Թմրամոլներն այնպիսի մարդիկ են, ովքեր իրենց կյանքը դարձնում են անանցանելի փակուղի:

- Բայց չէ որ յուրաքանչյուրն էլ կարող է, ելնելով ձանձրույթից կամ հետաքրքրասիրությունից, կամ էլ անգամ, հիմարաբար, ուղղակի հանուն ընկերության թմրանյութեր փորձել, - հակաճառեց Ջեյնը:

- Իհարկե, փորձել կարող է ցանկացածը, բայց ոչ յուրաքանչյուրի մոտ է առաջանում թմրակախվածություն: Ակնհայտ է, որ դու սոցիալական պրոպագանդայի սովորական զոհ ես, ով հանուն քաղաքական կոռեկտության անտեսում է ակնհայտ փաստեր ու պնդում, որ իբրև թե թմրամոլները  ուղղակի «հիվանդ մարդիկ են»: Նրանք բնավ էլ հիվանդ չեն: Դե, իհարկե, նրանք հիվանդ են, բայց ոչ այն իմաստով, որով կարելի է հիվանդ անվանել մի մարդու, ով վարակվել է գրիպով: Թմրամոլը, դա կործանված է անձնավորություն է, ով ինքն իրեն սպանել է իր ստրկամտությամբ, ուրիշների կարծիքներով մտահոգվածությամբ իր վախերով, իր կրոնական կոնցեպցիաներով կամ ուրիշներին ատելու և իրեն խղճալու իր սովորությամբ: Դե, իսկ թմրամոլությունը, դա ուղղակի նրա այդ ճանապարհի ավարտն է:

Ջեյնը մարսում էր լսածը, սակայն դժվարությամբ, քանի որ այդ ամենը չափազանց կտրուկ հակասության մեջ էր այդ հաշվով նրա հայացքների հետ:

- Դու գիտես, որ թմրամոլներն իրենց առանց շարժառիթներ ագրեսիայի պատճառով համարվում են պոտենցիալ վտանգավոր մարդիկ, - շարունակեց Ֆլորինդան:

- Այո, չէ որ, եթե նրանց մոտ սկսվում է կոտրում…

- Բանը միայն կոտրվածության մեջ չէ: «Կոտրումը», իհարկե, խթանիչ է համարվում պրոցեսների համար, բայց բանը նրանում է, թե հատկապես ի՞նչ պրոցեսների համար: Դրանք աճող ատելության պրոցեսներ են: Թմրակախվածությունը, լինի դա կախվածություն մարիխուանայից, թե ծխախոտից, թե օղուց, ընդհանրապես ասած ատելությամբ լցված մարդու նախանշաններից մեկն է, այսինքն այնպիսի մարդու, ով ոչ միայն ուղղակի ժամանակ առ ժամանակ ատելություն, վրեժխնդրության ու ուրիշներին վնասելու, ոչնչացնելու, կոտրելու զգացողություն է ունենում, այլ նաև ցանկանում է զգալ այդ ամենը, այդ ատելությունը համարում է արդարացի ու իր համար հաճելի, ով փնտրում է ցանկացած առիթ, որպեսզի կրկին ու կրկին ատելության զգացողություն ունենա:

- Նախանշաններից մե՞կը: Իսկ ուրիշ ի՞նչ նախանշաններ կան:

- Խղճահարություն սեփական անձի հանդեպ: ՍԹԶ-ավոր մարդիկ իրականում հաճախակի պարզվում են ատելությամբ լի մարդիկ: Սա բավականին պարզ կապ է. եթե դու խղճահարություն ես զգում սեփական անձիդ հանդեպ, ապա դու վախենում ես քեզ շրջապատող աշխարհից, որը կարող է վնասել քեզ, ցավ պատճառել, վիրավորել, նվաստացնել, ու հենց այս վախերից էլ ծնվում է ատելությունը: Հազվադեպ չի լինում այնպես, որ սթզ-ավոր ու ընկճված մարդը, հայտնվելով այնպիսի պայմաններում, որտեղ ինչ-որ մեկն արտահայտում է ավելի վառ արտահայտված սեփական թերարժեքության զգացողություն, քան նրանն է կամ էլ, երբ նա ձեռք է բերում անսպասելի ու կատարյալ իշխանություն ինչ-որ մեկի նկատմամբ, ասես մի կողմ է նետում ոչխարի մորթին ու դառնում  ատելությամբ լի սադիստ:

- Ու նաև քաղաքավարություն, - հիշեց Ջեյնը:

- Այո: Եթե մարդը իրեն քաղաքավարի է ձևացնում, ապա դա կարող է բացատրվել և՛ ագրեսիայի վախով, և՛ ուղղակի սովորությամբ, բայց եթե ի պատասխան այդ քաղաքավարությանը վերջ տալու ու պարզ ընկերական լեզվի անցնելու քո առաջարկին, ի պատասխան քո սովորական խոսելաոճին գտնվում են մի շարք պատճառներ, որպեսզի ի պատասխան այդպես չխոսել, ապա այդպիսի մարդը պոտենցիալ վտանգավոր է. նա ֆանատիկոսի պես քաղաքավարությունը համարում է ինչ-որ ծայրահեղ անհրաժեշտ բան, ինչպես աղոթքը ճաշից առաջ, ու ինչպե՞ս այդպիսի մարդը կարող է արձագանքել քաղաքավարության հանդեպ քո առհամարհական վերաբերմունքին: 

- Ատելությամբ…

- Ագրեսիայի նախանշան է նաև ատելությամբ լի մարդկանց հետ ընկերական հարաբերությունների մեջ լինելը, ինչ լավատես քողով էլ, որ դա ծածկված չլինի: Մեկ այլ նախանշան է մռութների, Բոդխիի գրքերը կարդալուց հետո նրանց նկատմամբ խելացնոր կասկածամտությունը, իբրև թե` իսկ արդյո՞ք նա այս ամենը չի գրել միայն այն պատճառով, որպեսզի աղջիկներ ներքաշի այդ ամենի մեջ ու սեքսի համար օգտագործի»: Զայրույթի ռեակցիան, երբ չեն մարդուն չեն պատասխանում,  չեն պատասխանում նրա ուղարկած նամակներին. այս ամենը ատելությամբ լցված մարդու ամենականհայտ նախանշաններն են:

- Կեղծավորությունը նույնպես: - Հիշեցրեց Ջեյնը:

- Այո, կեղծավորության բարձր մակարդակը նույնպես: Օրինակ, - Ֆոսսան մտքերով ընկավ, - երբ ես նայում էի Բոդխիի հին նամակագրություններն այն մարդկանց հետ, ովքեր գրում էին նրա էլեկտրոնային փոստին, ես ուշադրություն դարձրեցի այն բանին, թե որքան անսխալ ու արագորեն է Բոդխին բացահայտում անտանելի ագրեսիվ ու կեղծավոր մարդկանց: Երբեմն նրա ռեակցիաները ինձ թվում էին անբավարար հիմնավորված, բայց ես միշտ համոզվում էի իմ սխալի ու նրա իրավացիության մեջ: Օրինակ, մի այսպիսի պատմություն. ինչ-որ աղջիկ գրում էր, որ հետաքրքրվել է պրակտիկայով ու արդեն վաղուց զբաղվում է դրանով և արդեն հասել է զգալի հաջողությունների ու համարյա չի ունենում ԲԷ: Եվ ահա հիմա նրա մոտ վերջապես Բոդխիին գրելու ցանկություն է առաջացել: Նամակն ինքնին տարօրինակ էր: Եթե մարդը վերցրել է Բոդխիի գիրքն ու դրա մեջ իր համար հարազատ ինչ-որ բաներ է գտել, ապա մի՞թե նա չի ցանկանա անհապաղ գրել Բոդխիին, մռութներին. գրել այն մարդկանց, ովքեր նրան հարազատ են թվում: Ինչո՞ւ է այդ մարդը ամբողջ մեկ կամ երկու տարի նախընտրել շփվել իրեն շրջապատող հիմարների ու բթամիտների հետ այն բանի փոխարեն, որպեսզի անել ամեն հնարավոր բան, որպեսզի շփվել այնպիսի մարդկանց հետ, ովքեր հետաքրքրվում են ու զբաղվում են բացասական էմոցիաների ու բթության հեռացման պրակտիկայով, ՊԸ և ուրախալի ցանկությունների արմատավորմամբ: Հենց միայն սա սկզբից ևեթ կասկածանքներ է հարուցում: Իսկ նամակն էլ գրված էր, ես կասեի, շատ ճշգրիտ ու քաղաքավարի ոճով: Սա նույնպես կասկածելի էր: Բոդխին գրեց, որ իր համար տարօրինակ է, որ նրա մոտ ավելի շուտ ցանկություն չի առաջացել իր և մռութների հետ շփվել, կիսվել բացահայտումներով, կամ էլ գոնե ուղղակի կիսվել ուրախությամբ այն բանից, որ ինքը վերջիվերջո գտել է հարազատ մարդու, ինչ-որ այսպիսի բան գրել. «Բո՞դխի, ինչ հրաշալի է, որ դու և մռութները կաք, որ դու գրել ես այսպիսի գիրք, այն կարծես ես ինքս գրած լինեմ: Չգիտեմ, թե ուրիշ ինչ կարելի է գրել, ուղղակի շատ էի ցանկանում գոնե ինչ-որ բան գրել»: Այսպիսի նամակը չէր լինի բազմաբովանդակ, իհարկե, բայց այն կարտահայտեր անկեղծ ուրախություն, լակոտական հիացմունք, իսկ շփման կառուցողականությունը կարելի է աստիճանաբար բարձրացնել ինչ-որ ընդհանուր գործունեության շուրջ, կամ էլ Բոդխիի հարցերի, խորհուրդների և այլնի շուրջ: Ի պատասխան այդ աղջիկը գրեց, որ կարող է, իհարկե, անցնել շփման այդպիսի ոճի, բայց դա ուղղակի հակասում է իր բնավորությանը:

- Այսինքն, նա հենց հրաժարվեց անցնել շփման պարզ ոճի, - հաստատեց Ջեյնը:

- Այո: Այնուհետև նա գրել էր, որ պրակտիկայով է զբաղվում իր տասներկուամյա տղայի հետ, քանի որ առավոտյան հարցնում է, թե ինչ է տղան ցանկանում. թեյ, թե սուրճ: Բոդխին ապշած հարցնում է. իսկ ինչի՞՞ համար այդպես այլանդակել տասներկուամյա տղային: Ինչի համար արտահայտել այդպիսի ագրեսիվ հոգատարություն, չէ որ անգամ հինգ տարեկանում մարդը կարող է հեշտությամբ իր համար ինքնուրույն նախաճաշ պատրասել: Եվ ի պատասխան այդ կինը պատասխանում է, որ ինքը հիանալի կարող է տարբերակել իր ընկալումներն ու, որ այստեղ չկա ոչ մի հոգատարություն, և ինքը չի հասկանում, թե ինչի՞ համար չկիսվել ուտելիքով հարազատ մարդու հետ, ում համար ինքը ուղեկից է այս աշխարհում:

Ջեյնը ծիծաղեց:

-         Հասկանալի է:

- Ահա և Բոդխիին նույնպես հասկանալի դարձավ, ու ի պատասխան նա գրեց, որ շփումը դադարեցվում է անտանելի կեղծավորության պատճառով: Իսկ ինձ համար այնքան է հասկանալի չէր. արդյո՞ք իրականում նպատակահարմար է այսպես, այս կեղծավորության հիման վրա, ամբողջությամբ ու առհավետ դադարեցնել շփումը ինչ-որ մեկի հետ: Իսկ միգուցե նա ինչ-որ բան այն չէ հասկացել, իսկ միգուցե այսպես, իսկ միգուցե այնպես...

- Ե՞վ:

- Եվ իմ կասկածները հոդս ցնդեցին, երբ ես կարդացի այդ կնոջ պատասխանը, որը պարունակում էր բարոյախրատական ճառեր այն բանի հաշվով, որ Բոդխին նրան սովորեցնելու ուրիշ ոչինչ չունի, քանի որ ինքը այսպես, թե այնպես արդեն ամեն ինչ գիտի ու կարող է: Բոդխին ճիշտ պարզվեց. կինը պարզվեց ոչ միայն ուղղակի «անմեղ-կեղծավոր», այլ նաև ինքնասիրահարված էզոտերիկ, ու հիմա ես նույնպես տեսա նրա ագրեսիվ-բթամիտ էությունը ու ընդունեցի, որ այդպիսի մարդու հետ շփումը, իսկապես, բացարձակապես անհետաքրքիր է:

Ֆլորինդան ոտքի կանգնեց ու թափ տվեց ծնկներին կպած խոտի կտորները:

- Իսկ ինչ վերաբերվում է ֆոնային անհանգստությանը, ապա անհրաժեշտ է աշխատել դրա շուրջ. ինքնուրույն այն ոչ մի տեղ չի հեռանա: Քո անհանգստությունը մանրակրկիտ վերլուծության ենթարկիր, այսինքն` քեզ հարցեր տուր. իմ ապագայի մեջ հատկապես ի՞նչն է ինձ անհանգստացնում: Հատկապես ո՞ր տեսարաններն են ինձ պոտենցիալ վտանգավոր թվում ու անհանգստացնում: Այնուհետև վերլուծիր. արդյոք այդ վախերը հիմնավորված են, վերլուծիր ամենայն մանրամասնությամբ ու փաստարկների վրա հիմնվելով, իսկ եթե փաստարկները չեն բավականանում, ապա կատարիր համապատասխան փորձեր: Օրինակ, եթե վախենում ես, որ մի հիասքանչ առավոտ կարթնանաս ու բացարձակապես ոչ մի ցանկություն չես ունենա, ապա արթնացիր ու ոչինչ մի արա: Տասնհինգ րոպեի, կես ժամվա ընթացքում մնա պառկած ու ոչինչ մի արա, եթե կարողանաս դիմանալ:) Ու երբ տեսնես, թե ինչ է տեղի ունենում, ահա այդ ժամանակ էլ հենց որոշակի փաստարկված պնդումների համար հիմնավորումներ կունենաս: 

- Իսկ եթե ես ցանկանամ այդպես պառկած մնալ ու ոչինչ չանե՞լ…

- Այդ դեպքում մնա պառկած ու ոչինչ մի արա, բայց չէ որ դժվար թե դու հենց ոչինչ չցանկանաս անել: Չէ որ դու գոնե ինչ-որ բան ցանկանում ես: Եթե մարդն ապրում է բացարձակապես մեռյալ կյանքով, եթե նա իր վրա է վերցնում ընտանեկան, կրոնական, աշխատանքային հարյուրավոր պարտականություններ, եթե նրա ձեռքերն ու ոտքերը կապված են լինում վախերով ու պարտականության զգացողությամբ, եթե նա լինում է բթամիտ է ու զգում է ԲԷ, ապա նա, իհարկե, կարող է ցանկանալ հենց ոչինչ չանել. իր ձևի մեջ մեռնելու ցանկություն, բայց չէ որ քո կյանքը ուրիշ է, այդ պատճառով էլ քո ոչինչ չանելու պրոցեսը չի կարող անցնել այնպես, ինչպես նրանցը: Մի՞թե դու հենց ոչինչ չես ցանկանում: Թե՞ ամեն դեպքում ինչ-որ բան ցանկանում ես, երբ մտածում ես, թե «ոչինչ չես ցանկանում»:

- Հարցը Ջեյնին ստիպեց մտածել այդ ուղղությամբ:

- Կարծես թե, այո… ցանկանում եմ ինչ-որ համեղ բան ուտել, այսինքն ցանկանում եմ ունենալ համեղ զգացողություններ… ինչպես նաև ցանկանում եմ կարդալ ինչ-որ գիրք, բայց շատ ու շատ «հեշտ» գիրք, օրինակ Շերլոկ Հոլմս կամ Կրիստի, կամ էլ ուղղակի ամենատարրական արկածներով լի ինչ-որ գեղարվեստական գիրք, Ժյուլ Վեռնի կամ Էմարի, Մայն Ռիդի նմանատիպ ինչ-որ բան:

- Ստացվում է, որ խնդիրը ոչ այնքան այն բանում է, որ քեզ մոտ ցանկություններ չկան, այլ հիմնականում նրանում է, որ անկման շրջանում ծագած ցանկությունները քեզ թվում են անհարգի, ամոթալի՞, - մեկնաբանեց Ֆլորինդան:

- Ստացվում է, որ այդպես է…

- Այդ դեպքում գործադրիր պարզագույն ջանքերը. դադարիր պահպանել այդ բարոյախրատական հիմարացումը ու արա այն, ինչ ցանկանում ես անել: Այսինքն` փաստացիորեն քեզ անգամ անհրաժեշտ չէ ինչ-որ բան փոխել դիրքորոշմանդ մեջ. դու պետք է շարունակես անել այն, ինչ ցանկանում ես:

- Դժվարությամբ եմ պատկերացնում ինձ այգում թափառելուց, խոտի վրա պառկած ու Էմար կարդալուց, թեյով տորթեր խժռելուց ու այլևս ընդհանրապես ոչնչով չզբաղվելուց: Ինչպես նաև ուզում եմ ֆիլմեր դիտել, ինչ-որ ֆանտաստիկ ֆիլմեր, կամ էլ մարտաֆիլմեր:

Ջեյնը, կողքից պատկերացնելով այդ տեսարանը, ժպտաց:

- Ուրեմն դիտիր քո մարտաֆիլմերը: Եվ խժռիր ուզածդ տորթերը: Գրքեր ընտրելիս դու կարող ես, ամեն դեպքում, ընտրել այնպիսի գրքեր, որոնք չափազանց պրիմիտիվ չեն, այնպես որ Ժյուլ Վեռնի ու Էմարի միջև ընտրություն կատարելիս ընտրիր առաջինին, քանի որ նրա գրքերում ամեն դեպքում կան մռութների նկարագրություններ, այնտեղ կան ինչ-որ մտքեր. դա կոչվում է «մեղմ միախառնում», երբ դու ուղղակի չես վազում դեպի ճահիճը ու պառկում այնտեղ այնքան ժամանակ, քանի դեռ սիրտդ կխառնի, այլ աստիճանաբար իջեցնում ես քո զվարճությունների մակարդակը. վարակաբանության մասին լուրջ դասագրքից անցում ես կատարում «XXV դարի գենետիկայի դասագրքին», որը, չնայած և պարունակում է հետաքրքիր ինֆորմացիա, բայց գրված է չափազանց պարզ լեզվով: Եթե դա էլ չհամապատասխանի, ապա մեկ մակարդակով էլ ներքև իջիր. վերցրու ուղղակի հանրաճանաչ-գիտական գիրք, որը գրված է ամենատարրական մակարդակով, ու եթե արդեն դա էլ չանցնի, այդ դեպքում` լավ, վերցրու Ժյուլ Վեռն կամ Մայն Ռիդ, ու եթե կրկին ցանկանաս ավելի հեշտ ինչ-որ բան, ապա այդ ժամանակ նոր վերցրու Էմար կամ Ժակ: Այդպես վարվիր նաև մյուս պարագաներում. եթե չես ցանկանում խաղալ մեծ թենիս, ապա խաղա բադմինտոն, ու եթե «ոչ», ապա փոքր թենիս, ու եթե անգամ այս խաղն է թվում շատ ակտիվ, ապա այդ ժամանակ վերցրու տեգեր ու նետիր թիրախի վրա: Մի մակարդակից դեպի մյուս մակարդակ սողա, և այդ ժամանակ դու կֆիքսվես առավելագույն բարձր մակարդակի վրա, քո անկումը հնարավորինս փոքր կլինի, ու դու արագորեն կվերադառնաս ակտիվության, կանխավայելման քեզ համար նորմալ վիճակի: Կարող ես ճանապարհորդել, տպավորություններ ստանալ տեղերի փոփոխությունից: Ժամանակ առա ժամանակ կատարիր «ոչնչով չզբաղվածություն», միայն թե հետևիր, որպեսզի դա լինի հենց «ոչինչ»: Կարելի է նստել, կամ էլ պառկել:

- Բայց մի՞թե դա չի լինի հենց «կտրուկ միախառնում», երբ ես միանգամից ամբողջությամբ խրվեմ ճահճի մեջ:

- Ոչ: Անկման հնարավորինս ցածր մակարդակը գործունեության բացակայություն չի նշանակում, - պարզաբանեց Ֆլորինդան: - Դա հենց ամուր, անհաղթահարելի գործունեություն է, որով մարդը փորձում է լռեցնել գորշությունը, որը բթացնում է ու թունավորում, որը դառնում է կառչուն: Ոչնչով չզբաղվածությունը սթափեցնում է, իրավիճակի նկատմամբ հետաքրքրություններ է արթնացնում այն ժամանակ, երբ մարդու մոտ առկա է այնպիսի անկում, ինչպիսին քեզ մոտ է, կամ էլ այն ժամանակ, երբ մարդը կատարելապես հիմարանում է իր կյանքում մեխանիկական գործունեության ազդեցության հետևանքով, որոնք պայմանավորված են ամոթի, վախի, պարտականության զգացողություններով, կրոնական ու ընտանեկան կոնցեպցիաներով և ուրիշ թույներով:

- Ճանապարհորդել…, - քրթմնջաց Ջեյնը: - Այո, դա հետաքրքիր է:

- Այդ դեպքում միացիր մեր սպելեոլոգներին և առաջ, ավելի ճիշտ` ներքև:)

- Այո… ցանկանում ես, հաստատ ցանկանում եմ: Կսողամ ներքև:

 

 Գտնված քարանձավի հետազոտությամբ զբաղվում էին մոտավորապես տաս մարդ:  Իհարկե, բոլորն էլ հասցրել էին մի քանի անգամ մագլցել մոտակա անցքերով ու սրահներով, բայց հետազոտություններով լրջորեն զբաղվում էին միայն այս քչերը, հիմնականում նրանք, ում հետաքրքրությունների մեջ էին մտնում երկրաբանությունն ու ալպինիզմը, այնպես որ և՛ Աիրինը, և՛ Սուջանը, և՛ Լոբսանգն այստեղ էին: Նրանցից բացի, ոզնիների մի ամբողջ խումբ, տպավորությունների առատությունից ապշած անընդհատ այս ու այն կողմ էր գնում: Նրանց խանդավառությունը, ընդ որում, փոքր-ինչ պայմանավորված էր Էդով, ով նրանց բոլորին հավաքել էր մեծ դահլիճում ու ցուցադրել էր մի ֆիլմ, որում ամենայն մանրամասնությամբ նկարագրված էին սպելեոլոգիայի վտանգները: Ոզնիներին հիշեցնելով, որ նրանք բավականաչափ հասուն են, որպեսզի ինքնուրույն որոշեն, թե ինչ մակարդակի վտանգի ենթարկեն իրենց կյանքը, և համոզվելով այն բանում, որ և՛ ցուցադրված ֆիլմը, և՛ իր խոսքերը անհրաժեշտ ազդեցությունն են թողել, նա իր առաքելությունը կատարված համարեց, իսկ ոզնիներին տրվեց գործունեության կատարյալ ազատություն:

Ֆոսսան ու Թոմասը նույնպես շատ ժամանակ էին անցկացնում քարանձավում, այն դեպքում, որբ Ֆլորինդան ընդամենը մի քանի անգամ էր մտել այնտեղ, և այդքանով նրա հետաքրքրությունը քարանձավի նկատմամբ կամ սպառվել էր, կամ էլ հետաձգվել:

Ջեյնի համար առաջին էքսկուրսիայի անցկացման գործն իր վրա վերցրեց Լոբսանգը, այդ ընթացքում նրան քարանձավների մասին ինֆորմացիայով հարստացնելով, ինչը ակամայից հետաքրքրեց Ջեյնին, անգամ նրա տարօրինակ չեզոք վիճակի ֆոնի վրա: Ընդ որում, դա նույնպես կարելի էր վերագրել «մեղմ միախառնմանը», քանի որ Լոբսանգի պատմությունները բացարձակապես ծանրաբեռնող չէին ու գիտելիքներ ստանալու պարզ միջոց էին:

- Սա կարստային քարանձավ է, - սկսեց Լոբսնագը, քանի դեռ նրանք նեղ ու երկար, մոտավորապես քառասուն մետրանոց, լայնացող միջանցքով գնում էին դեպի հիմնական քարանձավային սրահ: - Դրանք այնպիսի քարանձավներ են, որոնք ձևավորվում են ջրի մեջ տարբեր լեռնային նյութերի լուծման պրոցեսի ընթացքում, այնպես որ դրանք, ինքնաբերաբար, առաջանում են միայն այն վայրերում, որտեղ կան այդ լուծվող նյութեր:

- Կրաքա՞ր: Բայց չէ որ սա ամուր քարաժայռ է, որտեղի՞ց այստեղ կրաքար:

- Եվ ոչ միայն կրաքար, - հակաճառեց Լոբսանգը: - Դոլոմիտ, կավիճ, գիպս, աղ. սրանք բոլորը նույնպես հեշտ լուծվող նյութեր են:

- Բայց այստեղ, քարաժայռի ներսում, այդ նյութերը նույնպես չեն կարող լինել:

- Այդ նյութերը չկան, փոխարենը կա մարմար:

- Մարմա՞ր, - զարմացավ Ջեյնը:

- Ի՞նչն է քեզ զարմացնում: Այստեղ, նեպալական լեռներում, կա մարմարի հսկայական քանակություն:

- Ոչ, դա ես գիտեմ, բայց մի՞թե մարմարը լուծվող նյութ է: Չէ որ այն շատ ամուր է:

- Այն ամուր է, բայց կարող է լուծվել, դա ժամանակի խնդիր է, չէ որ մարմարը ոչ այլ ինչ է, քան կալցիում` CaCO₃: Այն ձևավորվում է դոլոմիտներից, և...

- Չի կարող պատահել: - Ջեյնը տեղում քարացավ ու իր հետույքով փակեց միջանցքը, այնպես որ Լոբսնագը գլխով բախվեց նրա հետույքին: - Դոլոմիտի մի մեծ բյուրեղ կա մեզ մոտ մարգագետնում տնակների շուրջը, որոնք գտնվում են բամբուկի անտառում, չէ որ դրանք մեծ թափանցիկ բյուրեղներ են, ինչպես կվարցը, և մի՞՞թե դրանցից կարող է մարմար ձևավորվել:

- Կարող է, կարող է, - Լոբսնագը գլխով գրեց նրա հետույքին ու նրանք շարունակեցին առաջ շարժվել: - Այդ պրոցեսը կոչվում է «վերաբյուրեղացում»:

- Իսկ ինչ՞ու չեք լայնացնում միջանցքը, - հետաքրքրվեց Ջեյնը, ճկվելով, որպեսզի անցներ նեղ աղեղի տակով:

- Չգիտեմ, դրա համար ժամանակ չկա, մենք ցանկանում ենք ինչքան հնարավոր է ավելի արագ առաջ գնալ քարանձավի հետազոտությունների մեջ: Դեռևս միայն օդատար խողովակ ենք անցկացնում, - Լոբսանգը ցույց տվեց հաստ ռեզինե խողովակ, որը գնում էր հատակով, - օդափոխում ենք, այլապես այնտեղ շնչելու օդ չի լինի... Այսպիսով, կարստային քարանձավները աշխարհում հազարավոր են, բացի դրանցից կան նաև հրահեղուկային. սրանք ձևավորվում են այն ժամանակ, երբ լավայի արտաքին մակերևույթը արդեն հանգում է, իսկ ներսում, ինչպես խողովակի մեջ, դեռ շարունակում է հոսել հալած մագման, ու երբ այն դուրս է հոսում, այդ ժամանակ էլ ձևավորվում է քարանձավը: Բացի այդ կան նաև տեկտոնական քարանձավներ...

- Իսկ գի՞պսը, նշանակում է այն նույնպես հանքանյութ է: - Ընդհատեց նրան Ջեյնը: - Ես երբևէ չեմ մտածել այդ ուղղությամբ, ինձ միշտ թվացել է, թե գիպսը մի այնպիսի բան է, ինչը ստանում են արդյունաբերական ճանապարհով բժշկության համար:

- Գիպսը նույնպես կալցիում է, միայն թե սուլֆատի տեսքով, այսինքն` CaSO<sub>4</sub>, գիպսի բաղադրության մեջ է մտնում նաև ջուր, ու եթե գիպսը տաքացնել մինչև հարյուր հիսուն աստիճան, ապա այդ ջուրը սկսում է դուրս գալ գիպսի բաղադրությունից, և գիպսը վեր է ածվում փոշու: Ընդ որում` գիպսը նույնպես կարող է հանդես գալ բյուրեղային տեսքով:

- Գիպսի բյուրեղնե՛ր: - Ծիծաղեց Ջեյնը, ու այդ պահին նրա «սողումը» ավարտվեց. թունելը վերջանում էր մեծ սրահով, ու ծիծաղը քարացավ նրա շուրթերին:

- Վաու…, - միայն կարողացավ արտասանել նա, իսկ Լոբսանգը կրկին ստիպված եղավ գլխով հրել նրա հետույքին, որպեսզի դուրս գար թունելից:

Ուրիշ խոսքեր, իսկապես, անհնար էր գտնել, մնում էր միայն գլուխը վեր ցցած ուսումնասիրել: Սրահն ուներ մոտավորապես տաս մետր բարձրություն ու երեսուն մետր տրամագիծ: Կենտրոնում թափված էին հսկայական քարերի կույտեր: Ամբողջ սրահը լուսավորված էր. ոչ շատ պայծառ, սակայն բավարար, որպեսզի ամբողջ սրահը լցվեր երկնագույն մշուշով:

- Ծովակներ, - պարզաբանեց Լոբսանգը: - Շատ մաքուր ջրից:

Մոտենալով մոտակա պատին, Ջեյնը շոշափեց մի հսկայական բյուրեղ, մոտավորապես հինգ սանտիմետր տրամագծով ու քսան սանտիմետր երկարությամբ: Դրա շուրջ կային ավելի փոքր ծովակներ, իսկ մի փոքր այն կողմ` ևս մեկ այդպիսի խոշոր ծովակն, և բոլորն ունեին նուրբ երկնագույնի տարբեր երանգներ կամ համարյա ընդհանրապես սպիտակ էին, կամ էլ` մուգ երկնագույն:

- Ապշեցուցիչ ստալակտիտներ…, - քրթմնջաց Ջեյնը, ձգելով վիզը:

Որոշ ստալակտիտներ հասնում էին մինչև քարանձավի ստորոտ, միաձուլվելով իրենց հանդիպակաց եկող ստալագմիտների հետ:

- Ստալագնատներ, - ցույց տալով այդ ուղղությամբ, ասաց Լոբսանգը:

- Ստալագնատնե՞ր:

Ջեյնը նախկինում երբեք չէր լսել այդ բառը:

- Այդպես են կոչվում ստալագմիտների հետ սերտաճած ստալակտիտները:

- Եվ… ինչպե՞ս կարող է այդպիսի բան լինել: Դեպի ո՞ւր է տանում քարանձավը: Իսկ այստեղ ինչ-որ թռչող մուկ ապրո՞ւմ է: - Ջեյնը չէր կարողանում հասկանալ, թե որ հարցն է ամենից շատ հետաքրքրում իրեն ու միանգամից բոլոր հարցերի տեղատարափը թափեց Լոբսանգի վրա:

- Մեր բախտը բերել է այն հարցում, որ մենք բացահայտեցինք այս բացակը, - շարունակեց պատմել Լոբսանգը, անցնելով գլաքարերի կենտրոնական խմբի վրայով: Ամենահարմար ճանապարհի երկայնքով տեղադրված էին լուսարձակող ուղեցույցներ: - Այստեղ, երբեմն, լինում են երկրաշարժեր, հաճախ` ցածր ուժգնությամբ, բայց մի քանի հազար տարի առաջ, կարծես թե, այնքան ուժեղ է թափ տվել, որ ձևավորվել է հենց այս ճեղքը, որին բախվեցինք մենք, և որը մեզ բերեց այստեղ: Հենց այդ նույն երկրաշարժով էլ, հավանաբար, փակվել է ջրի ճանապարհը և այն հեռացել է այստեղից: Այնտեղ, ավելի մեծ խորությունների վրա, ջուր թափանցում է, բայց այս քարանձավը հիմա չոր է: Այս ճեղքը ձգվում է հորիզոնական ուղղությամբ քառասուն մետր ու լայնությամբ այդքան խորանալ մենք չէինք պլանավորում: Մի քանի հարյուր տարի հետո մենք, իհարկե, հավանաբար կհանդիպեինք այս ճեղքին, իսկ միգուցե և ոչ…

Անցնելով թմբի վրայով, Լոբսանգը հեռավոր պատի վրա ցույց տվեց  հազիվ տեսանելի մի սև հետք:

- Այնտեղ շարունակությունն է:

Մոտենալով այդ տեղին, Ջեյնը տեսավ, որ քառասունհինգ անկյան տակ թեքված դեպի ներքև ձգվում է մեկ մետր բարձրությամբ հարթ բացակ: Ներքև իջնելը դժվար չէր:

- Հիանալի է, որ դուք քարանձավը չեք լուսավորել պայծառ լուսավորությամբ: Այսպես շատ հրաշալի է. լուսավորում են միայն լուսարձակող ուղեցույցները ու բացարձակապես թույլ լուսավորությունը, և այլևս կարիք չկա վախենալ, որ ձեռքի լապտերը կարող է կոտրվել:

- Այո, մենք չենք ցանկանում քարանձավը վերածել ինչ-որ «տուրիստական օբյեկտի», մենք ցանկանում ենք քարանձավի բնական տեսքից հաճույք ստանալու հնարավորություն թողնել:

Երկար վայրէջքի տաս րոպեներից հետո նրանք կրկին հայտնվեցին բաց տարածությունում. այս անգամ դա երեք-չորս մետր բարձրությամբ թունել էր, որը հորիզոնական ուղղությամբ գնում էր դեպի ինչ-որ տեղ հեռուն:

- Այստեղով նախկինով հոսել է ստօրջրյա գետի մի գետահուն, - ասաց Լոբսանգը, ոտքով տրորելով ավազը: - Հիմա արդեն վաղուց չկա այդ գետահունը, բայց մենք այս թանգարանն անվանել ենք «Նիլ»:

Տեղանքը շատ անսովոր էր: Սահուն ճկվելով, թունելը հեռանում էր դեպի աջ: Դրա հատակն ամբողջությամբ պատված էր մանր ծովափային ավազով, իսկ պատերն ու առաստաղը ծածկված էին տարօրինակ ձևի նստվածքաշերտով, գանգի նմանվող ինչ-որ պատկերներով:

- Մեկ կիլոմետրի չափով պետք է առաջ շարժվենք, գնացինք:

- Մեկ կիլոմե՛տր…, - Ջեյնը ապշած էր: - Ես չէի պատկերացնում, որ քարանձավն այսքան երկար է:

- Երկա՞ր, - ծիծաղեց Լոբսանգը: - Դե, առաջին հերթին, մենք դեռ չգիտենք, թե ինչպիսին է այն, քանի որ մենք դեռ նոր ենք սկսել այն հետազոտել, իսկ ինչ վերաբերվում է երկարությանը... օրինակ ԱՄՆ-ում գտնվող Մամոնտովյան քարանձավի բոլոր հայտնի թանգարանների երկարությունը հասնում է վեց հարյուր կիլոմետրի: Վեց հարյուր, դու կարո՞ղ ես պատկերացնել այդ: Եվ թե որքան ճյուղավորված ու երկար կպարզվի այս քարանձավը, մենք դեռ չգիտենք: Ահա, օրինակ, այս կողմը մենք դեռ նորմալ չենք ուսումնասիրել: - Լոբսանգը ցույց տվեց պատի ուղղությամբ դեպի աջ: - Կարստային ջրհոր:

Նրանք մոտեցան անդունդին ու Լոբսանգը ձեռքի լապտերով լուսավորեց այն:

- Խորությունը մոտավորապես հիսուն մետր է:

- Իջնե՞նք: - Առաջարկեց Ջեյնը:

- Անիմաստ է: Ներքևում ոչ մեծ հորիզոնական շուրֆ է, իսկ դրա տակ` ջուր, մուտք դեպի ստօրերկրյա լիճ, հնարավոր է: Մենք դեռևս չենք պարզել, քանի որ սկզբում անհրաժեշտ կլինի այստեղ հասցնել սարքավորումներ, որպեսզի կարողանանք կատարել սողումներ ակվալանգով: Մենք արդեն սկսել ենք ներքևում տեղանքը սարքավորել ջուր մտնելու համար, բայց այդ ամենը` հետո, հիմա ավելի հետաքրքիր է արագորեն յուրացնել այն, ինչը հեշտ հասանելի է մեզ:

- Իսկ ես շատ կցանկանայի ակվալանգով սուզվել այնտեղ: Ե՞րբ են սկսվում սուզումները:

- Երկու շաբաթ անց, հնարավոր է, ոչ շուտ: Անհրաժեշտ է նաև պայմաններ ստեղծել այն բանի համար, որպեսզի պատահաբար չկեղտոտել ջուրը, այնպես որ, այստեղ պետք չէ շտապել:

Կիլոմետրը շատ երկար պարզվեց: Հարթ տարածության վրա հեռավորությունը կրճատվում էր շրջակա փոփոխվող լանդշաֆտի հաշվին, իսկ այստեղ ամեն ինչ խուլ էր, միօրինակ, ոտքերն էլ փոքր-ինչ խրվել էին ավազի մեջ, ու կար ինչ-որ զարմանալի, աշխարհից բացարձակապես մեկուսացվածության զգացողություն, և ժամանակ առ ժամանակ աղոտ ալիքով պարուրում էին մշուշոտ վախերը, չնայած որ ոչ մի սարսափելի բան չկար, կարծես թե, բայց վախերը ծագում էին զուգահեռ բոլոր բանական հիմանավորումներին ու Ջեյնը զարմանքով հայտնաբերեց, որ դրանք հեռացնելու համար պահանջվում են զգալի ջանքեր:

Թունելն ավարտվեց ևս մեկ սրահով. ավելի փոքր, քան նախկինը, բայց ոչ պակաս գեղեցիկ, որի կամարներն ու պատերը փայլում էին արդեն կարմիր կրակով:

- Իսկ սա՞ ինչ է:

- Տուրմալիններ են: Վարդագույն տուրմալիններ. շատ հազվադեպ ու շատ մեծ, ես այսպիսիք ընդհանրապես երբեք չէի տեսել, անգամ թանգարաններում, - պարզաբանեց Լոբսանգը:

Տուրմալինները ևս սրահը ծածկում էին այնքան առատաձեռն, որքան և ծովակները: Անմիջապես սրահի մուտքի առաջ կար վարդագույն տուրմալինի հսկայական սերտաճվաքծ: Դրա, տարբեր անկյունների տակ խաչված բյուրեղների չափերը հասնում էին քսան սանտիմետր լայնության, ու լապտերի լույսի տակ դա այնքան ֆանտաստիկ տեսք ուներ, որ մնում էր միայն բերանը բացված նայել ու զգալ, թե ինչպես են քո մեջ, ասես ամբողջ մարմնով մեկ նույնպես սկսում վազել այդ կրակի արձագանքները:

- Իսկ ահա այստեղից սկսած արդեն ամեն ինչ այնքան հեշտ չէ, որքան նախկինում էր: - Լոբսանգը լուսավորեց շուրջբոլորն ու Ջեյնը տեսավ, որ այս սրահից տարբեր մակարդակների վրա ձգվում էին անդունդներ:

- Այս սրահից սկիզբ են առնում յոթ անցումներ: Որոշները գնում են հորիզոնական ուղղությամբ, որոշները` կտրուկ ներքև, իսկ մյուսներն էլ` վերև: Հետո ճյուղավորումը շարունակվում է, այնպես որ սա քարանձավի վերջին ապահով վայրն է: Մենք դեռևս քիչ թե շատ ուսումնասիրել ենք մի քանի երթուղիներ, այնտեղ նշումներ ենք թողել ու դրանք քարտեզի վրա ենք անցկացրել: Քարտեզն այստեղ է:

Լոբսանգը Ջեյնին մոտեցրեց մի մեծ քարի, որի խորության մեջ  պարզվեց դրված նոթբուք, որի կողքին դրված էին քարտեզի մի քանի թղթից պատճեններ, պահուստային լապտերներ, դեղատուփ:

- Սխեմայի վրա նոր տեղամասեր նշելուն զուգահեռ մենք թղթե քարտեզների հները փոխարինում ենք նորերով:

- Իսկ այնտեղ կարելի՞ է մոլորվել:

- Զարմանալիորեն հեշտ: Ահա, օրինակ, այն թունելը, - Լոբսանգը ցույց տվեց մութ անդունդի կողմը, որը նշված էր «3» համարի լուսարձակող ցուցանշանով: - Այս անցումը հենց ինձ շփոթության մեջ գցեց: Գնանք այդ կողմ, բայց սկզբից անջատենք ցուցանշանները:

Լոբսանգը մոտեցավ նոթբուքին, սեղմեց դրա մի քանի կոճակներ և լույսի փունջը, որը ձգվում էր հեռուն, հանգեց:

- Իսկ եթե այնտեղ ինչ-որ մեկը կա՞:

- Հիմա` ոչ: Եթե ինչ-որ մեկը գնում է որոշակի ուղղությամբ, ապա նա այդ մասին հաղորդագրություն է թողնում համակարգչի մեջ, որը փոխանցվում է հիմնական արտաքին վահանակին:

- Եվ հիմա դու նույնպես թողեցիր այդպիսի հաղորդագրություն:

- Իհարկե:

Անցումը պարզվեց նախկիններից բարդ: Սկզբում ստիպված եղան քարերի մեջ խցկված մագլցել վերև, այնուհետև` հաղթահարել երեք մետրանոց անդունդը, հետո` սողալ երեք մետրանոց երկու արգելքների միջով, այնուհետև` անհարթ մակերևույթվ հինգ մետր ներքև իջնել, հետո կրկին հաղթահարել քարերի կույտերը ու քարաժայռի կողով վերև սողալ, և այդ ամենից հետո հանկարծակի բոլոր պատերը անհետացան, կարծես, ու Ջեյնն իրեն հայտնաբերեց մի փոքրիկ քարաժայռի գագաթին, որից հետո ճանապարհը քարերի կույտերի տակով տանում էր դեպի մթություն: Նրանցից պահանջվեց ևս հինգ րոպե, որպեսզի հաղթահարելով բոլոր արգելապատնեշներն ու նեղ ճեղքերի արանքով խցկված, հաղթահարեն այդ բարդ տեղամասը ու դուրս գան հարթ մակերևույթ:

Երբ Ջեյնը շունչ քաշեց, Լոբսանգն առաջարկեց հետ վերադառնալ:

- Ինչո՞՞ւ այսքան շուտ: Շարունակենք էքսկուրսիան:

- Լավ, կշարունակենք, համաձայնեց Լոբսանգը, - բայց սկզբում հետ վերադառնանք, ես մի բան եմ մոռացել վերցնել:

- Դե լավ, ուրեմն` մագլցենք:

Ջեյնը հետ պտտվեց ու ներքև մագլցեց: Կրկին ստիպված եղան սողալ քարերի նեղ լեռնագոգերի միջով, կրկին ճեղքերով խցկված անցնել… ու մեկ րոպե անց Ջեյնը հանկարծակի հասկացավ, որ այստեղով իրենք առաջին անգամ են անցնում: Դա շատ հանկարծակի էր ու սարսափելի: Լոբսանգի ներկայությունը հանգստացնում էր, և ամեն դեպքում նա բացարձակապես պարզ զգում էր խուճապի նախանշաններ: Նա կանգնել էր, ձեռքի լապտերով լուսավորել էր առաջ տանող ճանապարհը ու ոչ մի կերպ չէր կարողանում հասկանալ. ինչ է տեղի ունեցել:

- Սկսում ես խուճապի՞ մատնվել, - հետաքրքրվեց Լոբսանգը:

- Այո, - խոստովանեց Ջեյնը: - Սարսափելի տհաճ զգացողություն ունեմ, բայց ոչինչ չեմ կարողանում անել. ես փորձում եմ հեռացնել այն, բայց արդյունքում միայն պահպանում եմ, ու այն կարծես ճնշի ինձ, ինչպես ահռելի ալիքների կատարները. մի փոքր անուշադիր լինես, և դրանք կհարձակվեն ու կտապալեն քեզ:

- Խուճապը ամենավտանգավոր բանն է: - Այն բանի փոխարեն, որպեսզի հանգիստ անել այն, ինչ դեռ կարելի է անել, մարդը սկսում է դես ու դեն նետվել քարանձավով մեկ ու վերջնականապես խճճվում է: Ամեն ինչ շատ պարզ է: Դու մտածում ես, որ հետ ես գնում, բայց իրականում մենք առաջ ենք գնում:

- Առա՞՞՞ջ: Չի կարող պատահել, չէ որ ես հետ պտտվեցի:

- Պտտվեցիր, իհարկե, բայց առաջ պտտվեցիր, այլ ոչ հետ: Երբ մենք սողում էինք այս լաբիրինթոսով, այդ ամբողջ ժամանակ այն մեզ աստիճանաբար աջ էր տանում ու դա նկատելը շատ բարդ է. այստեղ ընդհանրապես շատ դժվար է կողմնորոշվել, չկա մի բան, ինչից աչքերով կարող ես կառչել, չէ որ այստեղ չկա ոչ հորիզոն, ոչ լուսային ճառագայթների ուղղություն. բացարձակապես ոչինչ: Միայն միօրինակ քարեր, պատեր, փոսեր ու անցումներ:

- Նշանակում է, անհրաժեշտ է կողմնացույց:

- Այո, կարելի է օգտվել կողմնացույցից, բայց դրա վրա նույնպես չի կարելի կուրորեն հույս դնել. որոշ լեռներ կատարելապես խախտում են դրա նորմալ աշխատանքը, ու միայն դրանից օգտվելու արդյունքը նույնպես կարող է աղետաբեր լինել:

- Ի՞նչպես վարվել այդ դեպքում:

- Անհրաժեշտ է կարգապահ լինել: Առաջին անգամ էքսկուրսիայի դուրս գալ պարանով ու կողմնացույցով, իսկ ավելի լավ է` անկյունաչափով ու գիրոսկոպով, որպեսզի անընդհատ չափել շրջման ու թեքման անկյունները: Նշաներ թողնել: Ես հենց նույնությամբ, ինչպես և դու ընկել եմ այս ծուղակը: Բոլորն են ընկնում: Մենք այս վայրն օգտագործում ենք, որպեսզի սառեցնենք ամենատաքարյուն խանդավառներին:), - ծիծաղեց Լոբսանգը: - Ես առաջինն էի, ով մտավ այստեղ, ես կանխավայելմամբ ավելի ու ավելի առաջ էին գնում, մինչև հայտնաբերեցի, որ կրկին հայտնվել եմ տուրմալինի սրահի մուտքի մոտ: Իմ բախտը բերեց, քանի որ եթե ես ավելի շատ զգուշավորություն ցուցաբերեի ու որոշեի «հետ վերադարձնել», ապա կշարունակեի առաջ գնալ, ինչպես և դու հիմա: Այնպես, որ այստեղ քարանձավի ուսումնասիրության մեր «ռոմանտիկ էքսկուրսիան» ավարտվեց ու մենք հասկացանք, որ այստեղ անգամ կարելի է կյանքին հրաժեշտ տալ, այնպես որ մենք դադարեցրեցիքն հետազոտություններն ու անվտանգության համակարգ մշակեցինք: Այդ թվում նաև ներառյալ նավավարական համակարգը, եթե հանկարծակի, օրինակ, ինչ-որ մեկը սխալմամբ անջատի համակարգն այն ուղղության վրա, որով դու ես գնում:

Լոբսանգը ևս մի քանի մետր առաջ գնաց ու ձեռքի լապտերով լույս գցեց պատի վրա. այնտեղ, վառ արտացոլելով լապտերի լույսը, վառվում էր համակարգչի նշանը: Նավավարական նշանները միացնելով նա ձեռքով արեց:

- Գնացինք առաջ, այնտեղ` առջևում, երգեհոնի սրահն է:

Վիթխարի սրահը իրենից ներկայացնում էր բարձր, տասնհինգ մետրանոց բարձրությամբ գմբեթով, որից դեպի բոլոր կողմեր էին տարածվում չափազանց անսովոր գոյացություններ. ասես հարթ, գալարուն հորիզոնական ճեղքեր:

- Այս ճեղքերից շատերն ավարտվում են փակուղիներով, բայց դրանցից տասներկուսը նոր թանգարանների սկիզբ են հանդիսանում: Դրանցից մի քանիսը մենք մինչև մի քանի կիլոմետր խորություններ ուսումնասիրել ենք, ու ամենուրեք` նոր ճյուղավորումներում, նոր թանգարաններում, նոր մակարդակների ու ենթամակարդակների վրա: Կան մի քանի ջրհորներ, որոնց մեջ հոսում են վտակներ, կան շատ նեղ անցումներ, որոնց միջով մենք դեռևս չենք փորձել անցնել, կան լայն թունելներ ու նոր սրահներ:

- Իսկ ուրիշ սրահներ կա՞ն, որոնք ծածկված են քարերով:

- Այո, շատ են: Այս քարանձավը յուրահատուկ է, ես անգամ չեմ կարդացել նմանների մասին: Հնարավոր է, դա բացատրվում է նրանով, որ սեյսմիկ ակտիվության արդյունքում այն փակվել է տասնյակ հազարավոր տարիներ առաջ, այնպես որ` մարդիկ այստեղ երբեք չեն եղել ու չեն հասցրել փչացնել ու թալանել այն, բայց հնարավոր է նաև, որ պատճառը մեկ ուրիշ բանում լինի. շրջակա լեռների յուրահատուկ հանքային բաղադրության մեջ, չէ որ Հիմալայները հարուստ են բազմաթիվ հանքանյութերով: Այստեղ կա և մալաքիտա-ազուրիտային քարանձավ, որտեղ երկու հանքաքարերը ամենաանհավանական ձևերով ու համադրություններով են կպչում միմյանց: Կա մի թունել, որտեղ մենք հայտնաբերել ենք մեկ մետր տրամագծով հսկայական գլաքար-սուտակներ:

- Մեկ մետր տրամագծով սուտա՛՛կ: Այսինքն, դա այնքա՛՛ն հսկայական բյուրեղ է:

- Ոչ, - ժպտաց Լոբսանգը: - Անմշակ, վայրի սուտակը ուղղակի մուգ կարմրագույն քարի տեսք ունի, առաջին հայացքից անգամ բավականին խղճուկ տեսք ունի, այնպես որ, միանգամից չես էլ կարող ասել, որ դա սուտակ է: Քարանձավի արևելյան մասում կա նաև երկար հարթ բացակ, որտեղ պատեր են հանդիսանում նեպալական սափյուղաների հսկայական բյուրեղները. կիանիտները: Դրանք բավականին փխրուն են, այնպես որ մենք այդ բացակի շուրջ կառուցում ենք հատուկ արահետ, որպեսզի չվնասենք բյուրեղները: Այստեղ այնքան շատ են ամեն տեսակ…

- Ստացվում է, ինչպես գիտությունների դեպքում, կարելի ամբողջ կյանքի ընթացքում հետազոտել ու վերջին չհասնել

- Կարծում եմ, որ դա բացառված չէ, - համաձայնեց Լոբսանգը: - Բացառված չէ, որ այս քարանձավի քարտեզը մենք անգամ հարյուր տարի հետո ավարտած չլինենք: Դե առաջին հերթին, քարանձավը հսկայական է ու սովորական չէ, իսկ երկրորդ հերթին` չէ որ մեր հետաքրքրությունները չեն սահմանափակվում այս քարանձավով... իհարկե, հրաշալի է մեկ-երկու օր ծախսել ևս մեկ արահետ գցելու համար, ճանապարհի ևս մեկ հատված քարտեզագրելու համար, լաբորատորիայի համար մի քանի նմուշներ ևս հավաքելու համար, բայց չէ որ ուրիշ բաներով զբաղվելու ցանկություն նույնպես կա:

- Այո, կա, - հաստատեց Ջեյնը ու զգաց, որ իր «ցանկությունների մարմինը» շարժվեց ու մի տեսակ հաճելի կերպով ձգվեց իր բոլոր թաթերով, և ծագեց հանգիստ ու հաճելի վստահություն այն բանում, որ իր հետ ամեն ինչ կարգին է, որ ոչ մի աղետալի բան տեղի չի ունեցել ու տեղի չի ունենա, որ ցանկությունների այս անկումը ժամանակավոր է, որ սա իր կյանքում ընդամենը մի դրվագ է:

Շոշափելով հարթ նստվածքաշերտերը, որոնցից կազմված էին հորիզոնական բացակների ծայրերը, Ջեյնը հակիրճ պատմեց Լոբսանգին ինտենսիվ ցանկությունների հանկարծակի անհետացման իր պատմության մասին:

- Իսկ ես ընդհանրապես չեմ դիտարկում այնպիսի իրավիճակները, ինչպիսին են անկումը կամ նահանջը, - մեկնաբանեց նա: - Անկումն ու նահանջը այնպիսի վիճակներ են, երբ սկսվում են գրգռվածության ու ձանձրույթի նոպաներ, իսկ դու, դատելով քո պատմածից, ոչ մի նման բան չես զգում: Ուղղակի քո ցանկությունները կանգ էին առել ու դու մնացել էիր յուրատեսակ լռության մեջ, ու եթե չլիներ դրա մեջ խրվելու վախը, հնարավոր է` դու անգամ հաճույք էլ ստանայիր այդ վիճակից:

- Այո, ագրեսիայի ու ձանձրույթի նոպաներ չկան, - համաձայնեց Ջեյնը: - Բայց հաճույք... դժվար է ասել, հնարավոր է ես, իսկապես, կարողանայի հաճույք զգալ այդ վիճակից, հիմա ինձ համար դժվար է դատել:

- Բոդխին մի անգամ պատմեց ինձ պատմություն այն մասին, թե ինչպես է Ռեզերֆորդը, հանճարեղ ֆիզիկոսը, իր ասպիրանտին հարցաքննել: «Ինչո՞վ եք դուք զբաղվում առավոտյան» «Աշխատում եմ»: «Իսկ ինչո՞վ եք դուք զբաղվում երեկոյան» «Աշխատում եմ»: «Ահա... իսկ ցերե՞կը» «Աշխատում եմ»: Ակնհայտ է, նա ցանկանում էր իր աշխատասիրության համար գովասանքի արժանանալ, բայց Ռեզերֆորդը զարմացավ. «Եթե դու ամբողջ ժամանակ աշխատում ես, այդ դեպքում ե՞՞րբ ես մտածում»:

Ջեյնը ծիծաղեց:

- Ուզում ես ասել, որ ցանկությունների հանդարտացման այսպիսի շրջանները համարժեք են մտազբաղությանը, երբ մարդը կանգ է առնում ու սկսում գնահատել, դիտարկել, կամ ուղղակի հետևել, սպասելով թարմ հայացքների, թարմ մտահղացումների:

- Այո:

- Քեզ հետաքրքի՞ր է Բոդխիի հետ:

Լոբսանգը նայեց Ջեյնի վրա ու սկսեց ծիծաղել:

- Ճարտար հարց, որն իր ենթատեքստում ունի հետաքրքրասիրության բավարարման ցանկություն:

- Դե այո, - ժպտաց Ջեյնը: - Բայց մի՞թե այսպիսի հետաքրքրասիրությունը ինչ-որ բանով անցանկալի է:

- Ոչ, ոչնչով: Այո, ինձ հետաքրքիր է նրա հետ: Շատ հետաքրքիր է: Երբեք չես կարող իմանալ, թե ինչ կլինի հաջորդ պահին: Նրա մոտ կարող է հետաքրքիր մտահղացում ծնվել. ինչպես գիտությունների, այնպես էլ պրակտիկայի մեջ, նա կարող է հանկարծակի ինչ-որ խորհուրդ տալ այն թեմայով, որի մասին դու մտածում ես, բայց բարձրաձայն չես արտահայտվում: Նա կարող է քո, թվում է, թե ամենաանմեղ վերաբերմունքի մեջ գտնել կեղծավորություն, կամ էլ բթություն, ու ոչ միայն ուղղակի գտնել, այլ նաև անհերքելիորեն ապացուցել, որ այդ կեղծավորությունը, կամ էլ բթությունը, իսկապես, կան: Տրամաբանորեն մտածելու նրա ընդունակությունը, անկեղծության, հետևողականության ու ընկալումները հետազոտելու հսկայական փորձի հետ միասին. այս բոլորը միասին տալիս են միանգամայն ապշեցուցիչ արդյունք, երբ թվում է, թե նա ուղղակի տեսնում է քո ներաշխարհը:

- Իսկ ինչքա՞ն հաճախակի է նա հայտնվում Բազայում: Ինչո՞ւ ես չեմ կարող շփվել նրա հետ: Ինձ համար նա շարունակում է մնալ ինչ-որ բան լեգենդների ու հեքիաթների շարքից: Դե իհարկե, ես հավատում եմ, որ դու նրա հետ հանդիպում ես ու շփվում, և հավատում եմ նաև, իհարկե, որ և՛ Ֆոսսան, և՛ Ֆլորինդան և մյուս հրեշները նույնպես հանդիպում են ու շփվում նրա հետ, սովորում են նրանից, և ամեն դեպքում նրա սկզբունքային անորսալիությունը նրա բացակայության վերաբերյալ տարօրինակ զգացողություն է առաջացնում:

- Չգիտեմ, - Լոբսանգն ուսերը թափ տվեց: - Ում հետ և որքան հաճախակի հանդիպել որոշում է Բոդխին ինքը, ու նրա շարժառիթների մասին ինձ ոչինչ հայտնի չէ: Բայց չէ՞ որ դու հիմա երրորդ դասարանում ես:

- Այո:

- Այդ դեպքում ինչու ես անհանգստանում: Նշանակում է, դու համարյա, հավանաբար, նրա հետ կհանդիպես: Չէ որ դու հասկանում ես, որ այնքան էլ շատ չեն այն մարդիկ, ովքեր ընդունակ են սովորել Ֆլորինդայի, Թոմասի ու Ֆոսսայի մոտ, ու դա նշանակում է, որ Բոդխին հետևում է ձեզ, հավանաբար, դե, այսինքն` հետաքրքրվում է ձեր գործերով, ժամանակ առ ժամանակ, հավանաբար, կարդում է ձեր հաշվետվությունները:

- Սատանան տանի, ես չգիտես ինչու չէի մտածել այն մասին, որ մենք, երրորդ դասարանում սովորողներս, իսկապես, քիչ ենք, որ մենք չենք կարող, թեկուզ և երբևէ, հետաքրքրություն չառաջացնել նրա մոտ… չնայած, մյուս կողմից` չէ որ ես չգիտեմ, թե մեզ նման որքան «ուսանողներ» կան մյուս բազաներում… Ինչևէ, սրանք բոլորը ընդամենը ինչ-որ անպտուղ դատողություններ են, բայց երբեմն ինձ մոտ նախանձ է առաջանում այն ոզնիների նկատմամբ, ովքեր կարող են, որքանով հայտնի է ինձ,  նրա հետ շփվել այնքան, որքան ցանկանում են:

- Նախա՞նձ, - հարցրեց Լոբսանգը:

- Այո, չնայած այդ բառը, հավանաբար, չի համապատասխանում, քանի որ ես այնպիսի նախանձով չեմ նախանձում, որի դեպքում ես կմտածեի, թե սատանան տանի, նրանց հետ Բոդխին շփվում է, իսկ ինձ հետ` ոչ, դա ճիշտ չէ… սա ուրիշ նախանձություն է:

- Ուրիշ նախանձություն չի լինում: - Կտրուկ պատասխանեց Լոբսանգը: - Նախանձությունը դա կոնկրետ տերմին է, որը ցույց է տալիս բացասական էմոցիաների կոնկրետ հավաքածու, ընդ որում` ագրեսիվ բացասական էմոցիաների, ու եթե քո նախանձությունը «ուրիշ է», այդ դեպքում անվանիր այն այլ կերպ, այլապես շուտով դու կսկսես նաև ասել, որ ատելություն ես զգում, բայց քո ատելությունը «ուրիշ է»… Գտիր քո ընկալումների համապատասխան անվանումները կամ ուղղակի թվարկիր դրանք, եթե չես գտնում համապատասխան տերմին: Բոդխին կտրականապես թույլ չի տալիս մի տերմին մյուսի փոխարեն օգտագործել ու ինձ դա դուր է գալիս, և ես ինքս էլ աշխատում եմ այդպես վարվել:

- Համաձայն եմ: Ես նախանձություն չեմ զգում: Հիմա չեմ ցանկանում տարբերակել, թե հատկապես ինչ եմ զգում, երբ մտածում եմ այն մասին, որ ոզնիներին Բոդխին հասանելի է: Բայց ես չեմ մոռանա այս հարցը: Հետո, երբ ցանկություններս ավելի ակտիվ դառնան, ես կվերադառնամ այս հարցին:

 

Հաջորդ օրը Ջեյնը, արթնանալով առավոտյան հինգին, առաջին հերթին գնաց ներքև, դեպի քարանձավ: Առաջինը լինելու հույս նա ուներ, թե ոչ, դժվար է ասել, բայց այսպես, թե այնպես նա շատ չզարմացավ, երբ տեսավ, որ քարանձավի մուտքի մոտ արդեն ինչ-որ անցուդարձ է. մի քանի ոզնիներ դես ու դեն էին գնում, քարշ տալով, դատելով ամեն ինչից, ինչ-որ սարքավորումներ դայվինգի համար: Լոբսանգը ղեկավարում էր մոտքի լայնացման աշխատանքները, միևնույն ժամանակ մանրամասն ուսումնասիրելով ինչ-որ քարեր, որոնք նրան էր տալիս Աիրինը: Սուջանը ինչ-որ բան էր քննարկում Բերտայի հետ, ու այստեղ էր նաև, բնականաբար, Էնդին, ում վրա էլ հենց դրված էր ընդհանրապես բազայի ամբողջ տարածքի զարգացման համար գլխավոր պատասխանատվությունը:

Այն մարդկանց մեջ, ում Ջեյնը տեսավ այստեղ, կային նաև երկու նոր մարդիկ. բավականին բարձրահասակ տղա ու մի աղջիկ, ում աչքերը, ասես անկախ սեփական կամքից, ուշադրություն էին գրավում: Նրանք կանգնած էին կողք կողքի ու հետևում էին անցուդարձին, ոչ մի կերպ չխառնվելով ու ոչնչով չմասնակցելով դրան:

- Ովքեր են նրանք, - նրանց ուղղությամբ ցույց տվեց Ջեյնը, բռնելով Մագնուսի ձեռքից, ով քարշ էր տալիս մի շարք բալոններ:

- Թայն ու Մայան են, մի կողմ անցիր, այլապես ես հիմա այս ամենը ոտքիս կգցեմ:

Եվ փնչացնելով, նա քարշ տվեց իր որսը քարանձավի ներս:

Ջեյնը չմոտեցավ այն երկուսին, մտածելով, որ կհասցնի ծանոթանալ ավելի ուշ, իսկ հիմա նա ցանկանում էր իմանալ, թե ինչով է պայմանավորված այս աշխուժությունը:

- Ի՞նչ աշխուժություն, - զարմացավ Կունգան, ով դարձավ Ջեյնի հաջորդ զոհը: - Այստեղ ամեն առավոտ է այսպես: Հիմա մենք պատրաստվում ենք ջրհոր իջնել:

- Ո՞ր ջրհոր, այն, որ…

- Որը գտնվում է Նիլի սկզբում:

- Պարզ է, նշանակում է` ակվալանգները նո՞ւյնպես այնտեղ են տանում:

- Այո, գալի՞ս ես մեզ հետ:

- Իհարկե, կգամ: Իսկ ուրիշ ո՞վ է սուզվելու:

- Առաջինը կգնան Սեդրիկն ու Իոլկան, Չոկը Ջեֆրիի հետ նույնպես, ովքեր ժամանել են մալայական բնակավայրից, կգնան առաջին խմբի հետ:

Իոլկային Ջեյնն արդեն մի քանի անգամ տեսել էր. Իոլկան մի քանի անգամ եկել էր Բազա, բայց երկար չէր մնացել, ու նրանց անգամ չէր հաջողվել զրուցել միմյանց հետ, չնայած զուտ արտաքնապես Ջեյնին Իոլկան գրավիչ էր թվացել. վերջինիս հատուկ էր յուրօրինակ եռանդունություն, որն ասես բոլոր հնարավոր տարբերակներով արտահայտվում էր նրա մոտ: Իոլկայի հայացքը թվում էր և լուրջ, և միաժամանակ ծաղրական, ու միշտ թվում էր, թե նա սարսափելի տարված է ինչ-որ բանով. դա լավ նկատելի էր անգամ Բազայի մյուս բնակիչների ֆոնի վրա, որոնց բնավ զուրկ չէին հետաքրքրություններից:

Մյուսներին նա դեռ չգիտեր, բայց Սեդրիկի մասին լսել էր, որպես միանգամայն փորձառու ստօրջրյա դայվերի մասին, ով անգամ Բոդխիի ու Չոկի հետ միասին, իբրև թե, ռեկորդներ էր գրանցել նաև թրայմիկսով, ինչպես նաև օդում:

- Իսկ հետո՞:

- Իսկ հետո… նայած, թե ինչ կգտնեն նրանք:

Եվ Կունգան բարձ խոտի վրայով սլացավ, ինչպես մուկը, բարձ ցատկեր կատարելով թաթերի վրա ու ձգելով պոչն ու մռութիկը:

Միայն հիմա Ջեյնը հիշեց այն մասին, որ չէ որ ինքը պատրաստվում էր անցկացնել ոչինչ չանելու էքսպերիմենտ: Այդ հիշելով, նրա մոտ ծիծաղ արթնացավ: Հետաքրքիր էքսպերիմենտ է: Ինքն անգամ չէր հիշել դրա մասին, այնքան շատ էր ցանկանում սլանալ քարանձավով ու վերև մագլցել:

- Ինչ-որ հետաքրքիր բա՞ն կա: - Հարցրեց Ջեյնը Լոբսանգին, ով շարունակում էր ուսումնասիրել քարերի տեսակները, որոնք առաջին հայացքից թվում էին անգամ չափազանց սովորական:

- Այո: - Անհրաժեշտություն չկար Լոբսանգին երկու անգամ հարցնել, եթե խոսքը գնում էր երկրաբանության մասին: Եթե դու պատրաստ էիր լսել ու հասկանալ, ապա նա կարող էր ժամերով անդադար խոսել: - Սա գրանիտ է:

- Գրանի՞տ:) – ծիծաղեց Ջեյնը: - Դե եթե սրանք լինեին երկաթաքարի կամ մալաքիտի ինչ-որ գեղեցիկ մռութներ, կամ էլ…

- Գեղեցիկ…, - փնչացնելով ասաց Լոբսանգը: - Երկրաբանի տեսակետից ամենագեղեցիկ բանը, ընդհանրապես ասած, դա գղձաքարի զանգվածային լեռներն են:

- Դրանք զոլավոր լեռներ են, ես գիտեմ:

- Այո, զոլավոր լեռներ են: Դրանք Երկրի ամենաառաջին կազմավորումներից են, ինչպես նաև մեկն են ամենատարածված հանքաքարերից. այստեղ, Հիմալայերում, դրանք ընհանրապես ամենուրեք են:

- Երբ Ջոմսոմից գնում ես դեպի Մուկտինատխ, հովիտի ճակատային մասն ամբողջությամբ ծածկված է դրանցով. շատ գեղեցիկ, հզոր մռութներն են:

- Դրանցից են կազմված հնագույն երկրաբանական պլատֆորմների հիմքերը, - շարունակեց Լոբսանգը: - Դրանցից յուրաքանչյուրը երեք միլիարդ տարեկան է և ավելի: Պատկերացնում ես. դու կարող ես սեփական ձեռքերով շոշափել քարեր, որոնք երեք ու կես միլիարդ տարեկան են:

- Իսկ ինչ վերաբերվում է գրանիտին, ինչով է այն քեզ հետաքրքրել, չէ որ, ընդհանրապես ասած, այն բավականին սովորական, լայն տարածում ունեցող քար է:

- Այո, բայց այս հարցը զուտ երկրաբանական է: Աիրինը գտել է մի ամբողջ թանգարան...

- М8 բաժանմունքում, - ճշգրտեց Աիրինը: - «Քնած վիշապիկների» մոտ:

- Ինձ դա դեռևս ոչինչ չի ասում, - ուսերը թափ տվեց Ջեյնը, - ես դեռևս ընդհանրապես ոչինչ չգիտեմ այս քարանձավի մասին:

- Ընդհանրապես ասած, հետաքրքիր է այն, որ այստեղ ընդհանրապես չպետք է լինի գրանիտ, - մտախոհ շարունակեց Լոբսանգը, ասես միաժամանակ փորձելով գտնել այն բանի բացատրությունը, թե ինչպես էին այստեղ հայտնվել այդ գրանիտները, որոնք չպետք է լինեին այստեղ: - Ես քեզ չեմ սպանի բանաձևերով, - Լոբսանգը ժպտաց ու քարն առավ ափի մեջ, - բայց, կոպիտ ասած, գրանիտի 60% կազմում է դաշտային սպաթը, 30%` կվարցը, իսկ մնացածը` երկաթ-մագնեզիումային սիլիկատներն են, օրինակ` կարող է լինեն բիոտիտ: Դե իսկ եթե խոսենք հանքաքարի զուտ քիմիական բաղադրության մասին, ապա 70-80% այն բաղկացած է SiO₂ սիլիկահողից, 15% Al₂O₃ ու համարյա 5% CaO + Na₂O + K₂O: Իհարկե, այս տոկոսային հարաբերությունը մոտավոր է: Ինչպես նաև գումարային  շատ փոքր տոկոս են կազմում Fe₂O₃ + FeO + MgO:

- Եվ դու պատրաստվում էիր ինձ չծանրաբեռնե՞՞լ բանաձևերով: - Ծիծաղելով, ասաց Ջեյնը:

- Դե, - ուսերը թափ տվեց Լոբսանգը, - իսկ ուրիշ ինչ կարող ենք անել այս պարագայում...

- Լավ, Fe₂O₃ գումարած FeO գումարած... ուրիշ ինչ կար այնտեղ... այս ամենը ես կմտապահեմ: Եվ ի՞նչ:

- Տարօրինակ է, ինչու են գրանիտները հայտնվել հենց այստեղ, չէ որ դրանք առաջանում են սիլիկատային համաձուլվածքների, այսինքն` մագմայի սառեցման ու պնդացման արդյունքում, որը Երկրի խորը ընդերքից վերև է բարձրանում:

- Ինչ, այսինքն` այստեղ, մեր տակ քնած հրաբո՛՛ւխ է: - Հանկարծակի, ասես Երկրի տակից հայտնված Ռոսոմախան Ջեյնին մատով հրեց ու սլացավ քարանձավ, բարձրաձայն բղավելով. «Հրաբուխնե՜ր, հրաբուխներ են մեր տակ, փրկվե՛ք, ով կարող է»:

- Այստեղ, իսկապե՞ս, հրաբուխ է: - Զարմացավ

- Ոչ, հրաբուխներ այստեղ լինել չեն կարող, - ձեռքով բացասական նշան արեց Աիրնիը:

- Ոչ, ոչ, - համաձայնեց նրա հետ Լոբսանգը: - Մեր տակ հրաբուխ չկա, բայց դա չի նշանակում, որ այստեղ այն երբեք չի եղել: Հնարավոր է, հարյուր հազար տարի առաջ, կամ էլ կես միլիոն տարի առաջ... ու եթե այստեղ երբևէ եղել է հրաբուխ...

- Ապա մենք կգտնենք մագմատիկ քարանձավ ու կսլանանք ուղիղ դրա ներս: - Ջեյնի մոտ նույնպես ցանկություն առաջացավ թռչկոտել դրական էմոցիաների ազդեցության արդյունքում:

- Դե..., այստեղ դժվար է գուշակել, թե ինչ կարելի է գտնել, իսկ ինչ` ոչ: Բայց ահա այս սովորական փոքրիկ քարը տալիս է մեզ, ամեն դեպքում, հույս, որ մեր տակ ինչ-որ շատ հետաքրքիր մի բան է, թեկուզ և արդեն վաղուց հանգած ու քնած: Մենք ավելի շատ բան կիմանանք, եթե կարողանանք ինչ-որ կերպ ռադիոածխածնային մեթոդի օգնությամբ իմանալ այս գրանիտների հասակը...

- Հիմա կգնամ ու Էդի բուկը կլցնեմ: - Թռչկոտելով ասաց Աիրինը: - Միաժամանակ նաև կսովորեմ օգտվել սարքավորումից: - Կարևորն այն է, որպեսզի նա չսկսի խոսակցություններ բեռնավորվածության ու նմանատիպ հիմարությունների մասին:

Լոբսանգն ուզում էր ինչ-որ բան ասել թռչկոտող Աիրինին, բայց Ջեյնը նրան կանգնեցրեց:

- Դե, մենք միանգամայն կարող ենք ինքներս էլ` քեզ հետ, այդ ամենը կատարել, - ասաց Ջեյնը, - դա բարդ չէ, իսկ դու ընդհանրապես հասկանո՞ւմ ես լեռնային տեսակի տարիքի որոշման համար օգտագործվող սկզբունքը:

- Ճիշտ է, չէ որ դու ֆիզիկոս ես: Սկզբունքը հասկանում եմ, այդ մասին ես կարդացել եմ «XXV դարի ատոմային ֆիզիկա» գրքի մեջ, դա բարդ չէ. անհրաժեշտ է սովորական ածխածին, որն իր միջուկում ունի վեց պրոտոն ու վեց նեյտրոն, այսպես կոչված ածխածին-12, իսկ կա նաև իզոտոպ, որի մեջ նեյտրոնները ոչ թե վեցն են, այլ ութը, ու այդ ածխածին-14-ը ռադիոակտիվ է, այսինքն` հեշտությամբ քայքայվում է ժամանակի ընթացքում, այսինքն` մի քանի հազար տարիների ընթացքում...

- ... հինգ հազար յոթ հարյուր տարվա ընթացքում, - լրացրեց Ջեյնը:

- ... այո, հինգ հազար յոթ հարյուր տարվա մեջ քայքայվում է մոտավորապես կեսն այն ամենի, ինչ կար: Հաջորդ հինգ հազար յոթ հարյուր տարվա ընթացքում էլ քայքայվում է մնացածի կեսը, այնպես որ, մենք ուղղակի նայում ենք, թե որքան է մնացած ածխածին-14-ի քանակը, համեմատած...

- Այո, այստեղ դու սայթաքեցիր:) – ծիծաղեց Ջեյնը: - Մենք չենք կարող վերցնել հենց գրանիտը: Մենք պետք է դրա մոտ գտնենք ինչ-որ օրգանական մնացորդ: Եթե մենք Երկրի վրա վերցնենք ինչ-որ կոնկրետ տարածք, ապա այնտեղ ապրող ու ապրած օրգանիզմները մասնակցում են ընդհանուր նյութափոխանակությանը, այդ թվում նաև` այսպես կոչված ածխածնային փոխանակմանը: Ածխածինը շրջակա միջավայրում կլանվում է բուսականության կողմից, այնուհետև ընկնում է բուսակեր կենդանիների օրգանիզմի մեջ, հետո` մսակեր կենդանիների օրգանիզմի մեջ, այսինքն` արդյունքում մասնակցություն է ունենում բոլոր կենդանի օրգանիզմների ստեղծման գործում:

- Այո, այո, ես հիշում եմ… - քրթմնջաց Աիրինը:

- Միևնույն տարածքում պատմական ցանկացած ժամանակահատվածի ընթացքում մթնոլորտում և կենսոլորտում ածխածնի իզոտոպների հարաբերությունը մոտավորապես միևնույնն է, չէ որ իզոտոպները օժտված են փաստացիորեն անզանազանելի քիմիական հատկություններով, այդ պատճառով էլ ինչ հարաբերությամբ իզոտոպները գոյություն ունեն մթնոլորտում, նույն հարաբերությունն էլ գոյություն կունենան օրգանիզմների մեջ: Եվ երբ օրգանիզմը մահանում է, լինի դա ծառ, թե կենդանի, նյութափոխանակության բոլոր պրոցեսները նրա մեջ դադարում են, ու հենց այդ պահից էլ ռադիոակտիվ իզոտոպները մնում են իրենց տեղերում ու սկսում են հենց այդ տեղերում էլ քայքայվել: Այնպես որ, մենք պետք է գտնենք մի ինչ-որ ոսկոր, - Աի՛րին, - ծիծաղելով եզրահանգեց Ջեյնը: - Դու այնտեղ պատահաբար չե՞ս գտել ոսկորներ:

- Ոսկորներ. ոչ…

- Կանցնի նաև քարածուխը:

- Քարածուխ նույնպես չեմ տեսել…

- Դա չի նշանակում, որ այնտեղ ընդհանրապես ոչ մի տեղ չկա քարածուխ, չէ որ դու հատուկ չես փնտրել: Իսկ մեզ կարող է պետք գալ անգամ մանրադիտակային հատիկը:

- Իսկ ինչպիսի՞ն այն կարող է լինել, գրանիտի տարիքը:

- Շատ տարբեր, - Լոբսանգը գլուխը տարուբերեց: - Երեք ու կես միլիարդից մինչև ընդամենը մի քանի միլիոն տարիներ: Հիմալայերը երիտասարդ լեռներ են ու շարունակում են աճել: Գրանիտներ կարող են ծնվել տաս, տասնհինգ կիլոմետրի կարգի խորությունների վրա, այնուհետև դրանք վերև են բարձրանում, միաժամանակ կատարվում է նաև դրանց հանքային ապարի քայքայում: Այդ պրոցեսը այսպես կոչված «գրանիտի տեղահանումն է», որի զանգվածները կարող են հասնել հսկայական չափերի: Օրինակ, Պերույում Ափամերձ Լեռնաշղթայում գրանիտները տեսանելի են բարձրության մեջ չորս կիլոմետր ինտերվալում ու գնում են ներքև դեպի անհայտ խորություն: Խոշոր գրանիտների զանգվածները կարող են զբաղեցնել մի քանի հարյուր քառակուսի կիլոմետր մակերես: Ինչպես նաև մենք կուսումնասիրենք ջրի քիմիական բաղադրությունը, որը ծփում է այնտեղ, ջրհորի մեջ: Նմուշները մենք արդեն վերցրել ենք:

- Դա կարո՞ղ է ինչ-որ բան տալ:

- Շատ բան կարող է տալ: - Լոբսանգը գրանիտի կտորը դրեց գրպանը: - Բացի այդ ես ցանկանում եմ փնտրել այնտեղ, գրանիտի քարանձավում, պերիդոտներ ու օլիվաններ, ու այդ ժամանակ մենք նույնպես կունենանք ինչ-որ որոշակիություն… չէ որ այն նյութը, որից բաղկացած էր հնագույն Երկիրը, իր կառուցվածքով շատ մոտ էր պարզագույն քարե նյութերին. քոնդրիտամ, ու հենց դրա դիֆերենցված տարբերակն էլ բերեց Երկրի վերին շերտի ձևավորմանը, որը հիմնականում կազմված է մագնեզիում պարունակող օլիվինից ու պիրոկսենից…

Հաջորդ երկու րոպեների ընթացքում Լոբսանգը շարունակում էր խոսել այնպիսի բաների մասին, որոնք Ջեյնի գլխում բացարձակապես դադարել էին տեղավորվել, ու դատելով Աիրինի տեսքից, նա էլ ավելին չէր հասկանում, քան Ջեյնը: Այն բանից հետո, երբ հնչեց այնպիսի արտահայտություններ ինչպիսիք են «ամֆիբոլ պարունակող հանքանյութեր», «փոխակերպված կվարց-դաշտային շպատայնի հանքանյութեր» ու «հիդրոքսիլ պարունակող հանքանյութերի դեհիդրատացում», Ջեյնը Լոբսանգի շապիկից քաշեց ու, վերջինս լռեց:

- Ավելի լավ է գնանք նայենք, թե ինչ են որսում մեր դայվերները, - առաջարկեց նա:

Այդ ժամանակ արդեն քարանձավի մուտքի մոտ տիրող քառանաշփոթը հանդարտվել էր, ու նրանք ներս մտան. գնացին քարանձավային ստորջրյա խորությունների հետազոտողներին հասնելու:

 

Պարզվում է, ջրհորի մեջ արդեն կախել էին պարանից հարմարավետ աստիճաններ, որով իջնելը շատ հետաքրքիր էր: Ներքևում, ինչ-որ տեղ խորություններում լսվում են ինչ-որ խոսակցություններ, լույս, ինչ-որ մետաղական բանի հնչեղ զնգզնգոց, իսկ դու սողում ես ներքև, ու քո քթի առաջ խոնավ, բլրածածկ պատն է, որն իր սկզբնական վիճակում կանգուն է արդեն միլիոնավոր, կամ էլ անգամ միլիարդավոր տարիներ, իսկ լապտերի լույսը տարածվում է, իր շողքերն է գցում խոնավ քարերի վրա ու ամենուրեք տարածվում են ինչ-որ ոսկեգույն ու արծաթագույն բծեր:

Ջրհորի հատակին տարածությունը փոքր էր ու փոքր-ինչ թեք, այնպես որ, Ջեյնը հետույքի վրա մի քանի մետր ներքև իջավ, որտեղից սկսվում էր հորիզոնական լայնածավալ միջանցքը, որի վերջնամասում էլ եռուզեռ էր տիրում: Փոքր-ինչ մոտենալով, Ջեյնը հիացմունքից քարացավ. դա, առջևում ընկած բացառապես սև ու բացառապես անշարժ ջուրը, միանգամայն զարմանալի էր: Առջևի քարայրն ուներ տաս մետր բարձրություն, այնպես որ լիճը թվում է մեծ ոչ խորը ջրափոս, ու երբ Ջեյնը պատկերացնում էր, որ այնտեղ, խորություններում, հնարավոր է կա հսկայական ստորջրյա աշխարհ, նա, բառի բուն իմաստով, շնչահեղձ էր լինում:

Այստեղ հիմա շատ մարդ կար, ու ուշադրությամբ ուսումնասիրելով շուրջբոլորը, Ջեյնը հայտնաբերեց, որ դայվերներից ոչ մեկը չկա:

- Արդեն գնացե՞՞լ են:

- Այո, - Ռոսամախան գլխով արեց: - Արդեն հինգ րոպե կլինի, ինչ գնացին:

- Ու որքա՞ն ժամանակ նրանք այնտեղ… կմնան:

- Իսկ ով գիտի, - Ռոսոմախան ուսերը թափ տվեց: - Երկու բալոնների օդը խնայողական օգտագործման դեպքում կբավարարի երկու, երկուս ու կես ժամ, այնպես որ… նայած, թե այնտեղ ինչ…

Միայնակ նայլոնե լարը, որը կապված էր փոքրիկ ստալակտիդին, ձգվում էր անմիջապես ջուրը, ու դա միակ բանն էր, ինչը կարելի էր տեսնել ջրի մեջ:

- Ինչ սև է…, - քրթմնջաց Աիրինը:

- Հետաքրքիր է, թե ինչ կգտնենք մենք այնտեղ, հենց ջրի մեջ, և ընդհանրապես այստեղ, օրինակ հենց այս կավի մեջ, - Լոբսանգն առաջ թեքվեց ու հենց լճակի ափից հավաքեց կավի ոչ մեծ գունդ:

- Իսկ մենք ի՞նչ կարող ենք գտնել:

- Միկրոէլեմենտներ: Լաթիում, բերիլիում, ֆտոր, տիտան, քրոմ, կոբալտ, ցինկ, կադմիում, վոլֆրամ, սնդիկ, կապար... ինչ ասես:

- Սնդիկ ու կապա՞ր: Այսինքն` այս կավը կարող է թունավո՞ր լինել, - զարմացավ Կունգան:

- Ոչ: Ընդհանրապես ասած գոյություն չունեն թունավոր տարրեր, ուղղակի կան դրանց թունավոր կոնցենտրացիաներ, ու դժվար թե դրանց կոնցենտրացիաներն այստեղ գերազանցեն ամենաաննշան չափաբաժինները և, այնուամենայնիվ, երկրաբանի համար այդքանով էլ կարող է շատ բան բացահայտվել ու պարզ դառնալ: Ահա օրինակ, եթե մենք գտնենք ծծումբ, ֆոսֆոր ու մագնեզիում, ապա ի՞նչ մտքի դա մեզ կդրդի:

- Բուսականություն, - հնչեց ինչ-որ տեղ ձախ կողմից:

Ջեյնը պտտվեց: Այս տղային նա տեսել էր կամ ֆիզիկոսների մոտ, կամ էլ նաև ուրիշ ինչ-որ տեղ:

- Ճիշտ է, - հաստատեց Լոբսանգը: - Հենց այս երեք տարրերը գերակշռում են բույսերի մանրամասնիկների մեջ: Իսկ եթե, ասենք, գտնենք ֆտոր ու տիտա՞ն:

 Պատասխանը լռությունն էր:

- Ֆտորն ու տիտանը մտնում են լիտոսֆերայի բաղադրության մեջ, - քրթմնջաց Լոբսանգն ու մտքերով ընկավ: - Կա մի այսպիսի տարմին. «տարրեր-բիֆիլներ»: Սրանք այնպիսի քիմիական տարրեր են, որոնց քանակությունը բույսերի մանրամասնիկների մեջ շատ անգամ ավելի շատ է, քան հողի ու լիտոսֆերայի մեջ. դրանց թվին են պատկանում յոդը, մոլիբդենը, ցինկը, պղինձը, բորը: Այնպես որ, եթե հողի վերևի շերտերում բիոֆիլների կոնցենտրացիան ավելի բարձր է, քան համեմատաբար ցածր շերտերում, ապա այդտեղ ամենայն հավանականությամբ կյանք է եղել: Հենց այս նույն սկզբունքն օգտագործվում է այն բանի համար, որպեսզի ուրիշ մոլորակների վրա փնտրել անցած կյանք:

- Մեզ համար նույնպես միկրոէլեմենտները շատ կարևոր բաղկացուցիչ մաս են, - արտասանեց շատ ծանոթ ձայնով մեկը:

- Մարտա, դու նո՛ւյնպես այստեղ ես:

- Այստեղ եմ, այստեղ, - լսվեց քարանձավի կամարաձև հատվածի կողմերից. – այս ինչ է, միայն դու ես հետաքրքրասեր:) – Միկրոէլեմենտները մտնում են ֆերմենտների, հորմոնների, վիտամինների կազմի մեջ, ու առանց դրանց կյանքն անհնար է: Օրինակ, կարբօքսիլազան. հիշո՞ւմ ես այս ֆերմենտը:

- Ոչ...

- Դե կարևոր չէ: Այս ֆերմենտի կազմի մեջ են մտնում արդեն վեց միկրոէլեմենտներ. մագնեզիում, կոբալտ, պղինձ, երկաթ, կալցիում, ցինկ:

- Փոխարենը ես գիտեմ, որ երկաթի ատոմը մտնում է հեմոգլոբինի մոլեկուլի բաղադրության մեջ, և հենց այն էլ, ընդհանրապես ասած, իրեն է միացնում թթվածինը, այնպես որ էրիթրոցիտները լեփ-լեցուն են կիբորգներով. անբաժանելի շղթա կազմած օրգանական միացություններով ու երկաթով:

- Հողագոյացման մեջ միկրոէլեմենտների մասնակցությունը հսկայական է, - շարունակեց Լոբսանգը, - այնպես որ, իմանալով այստեղ մտնող միկրոէլեմենտների ճշգրիտ բաղադրությունը, - նա ձեռքի մեջ պտտեցրեց կավի գնդիկը, - մենք կարող ենք իմանալ, թե ինչ է կատարվել այստեղ հնագույն ժամանակներում. կա՛մ այստեղ ձևավորվելիս է եղել ստորերկրյա հորիզոն, կամ սինթեզվել են կոլլոիդներ, իսկ միգուցե այստեց եղել է հումուս… մենք կկարդանք այս հանքաքարերի պատմությունը, ինչպես բացահայտված գիրք… Լավ կլիներ այստեղ յոդ գտնել…, - քրթմնջաց նա: - Դա շատ բան կբացատրեր…

- Ինչո՞ւ:

- Յոդը ամենից շատ պարունակվում է տորֆ-ճահճային մարգագետիններում, հողերում, քանի որ յոդի կոնցենտրացիան հողի մեջ ուղիղ համեմատական է օրգանական նյութերի պարունակությանը, իսկ լեռներում էլ հենց յոդի քանակությունը շատ քիչ է:

- Այսինքն` դու ենթադրում ես, որ նախկինում այդ հանքանյութերը հիմնականում պարունակում էին մարգագետնինների հիմքերում ու գետերի ստորոտներո՞ւմ:

- Դա միանգամայն հնարավոր է:

- Ու դրանց վրայով վազում էին դինոզավրե՞ր:

- Բացառված չէ:

Ջեյնը կասկածով նայեց սև ջրի կողմը:

- Իսկ այնտեղ… հիմա չե՞ն կարող դինոզավրեր լողալ:

Ի սարսափ Ջեյնի, Լոբսանգը միայն թափ տվեց ուսերը:

 

 

 

<< back

forward >>